ការគ្រប់គ្រងគម្រោងដោយ S. K. Palhan
២-ការបកស្រាយទស្សនទានូបនីយកម្ម និងនិយមន័យគម្រោង (Project Conceptualization and Definition)
ទស្សនទានូបនីយកម្ម និងនិយមន័យគម្រោង មានន័យថា ការស្ថាបនាចក្ខុវិស័យរបស់គម្រោង និងការបង្កើតគោលដៅរួមដែលកំណត់តាមចក្ខុវិស័យនេះ ។ ដើម្បីឱ្យគោលបំណងនេះបានសម្រេច សកម្មភាពដំបូងបង្អស់ គឺការប្រមូលផ្ដុំនូវទិន្នន័យទាំងឡាយដែលពាក់ព័ន្ធ ។ អត្ថន័យនៃគម្រោង គឺជាដំណើការនៃការដាក់បញ្ចូលទិន្នន័យរួមគ្នាតាមលំដាប់លំដោយរបៀបជាប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់ ។ ការឱ្យច្បាស់លាស់នោះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ដើម្បីធ្វើឱ្យគម្រោងទទួលបានជោគជ័យ ។ មានគម្រោងជាច្រើនត្រូវបរាជ័យ ដោយសារតែនិយមន័យរបស់គម្រោងមិនច្បាស់លាស់ ឬខ្វះចន្លោះ ។ លើសពីនេះទៀតធ្វើឱ្យគម្រោងប្រឈមបញ្ហាជាច្រើនដែលត្រូវដោះស្រាយ ។
គោលដៅរួមរបស់គម្រោង គឺត្រូវតែកំណត់អត្ថន័យឱ្យច្បាស់ ដោយធ្វើការបញ្ជាក់នូវអ្វីដែលសង្ឃឹម ជាសមិទ្ធិផលដែលគម្រោងនឹងទទួលបាននាចុងបញ្ចប់ ។ ដើម្បីឱ្យសមិទ្ធិផលបានដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកទទួលផល គេត្រូវតែកំណត់អត្ថន័យលទ្ធផលគម្រោងឱ្យច្បាស់ ។ ជោគជ័យនៃគម្រោង នឹងត្រូវវាយតម្លៃតាមមូលដ្ឋាននៃគោលដៅរួមដែលបានកំណត់អត្ថន័យរួចហើយនោះ ។ ជាធម្មតា គោលដៅរួមគម្រោងរៀបចំដោយអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងការសម្រេចចិត្ដលើគម្រោង ។ គោលដៅរួមរបស់គម្រោងត្រូវបានសម្រាំង ឬផ្ដោតទៅលើ តាមរយៈអ្នកដឹកនាំគម្រោង ដោយពិភាក្សាជាមួយអ្នកពាក់ព័ន្ធសំខាន់ៗ ។
២.១-ប្រភពទាំងឡាយរបស់គម្រោង (Sources of a project)
ហេតុផលដំបូងក្នុងការបង្កើតគម្រោងមាន ៖
- ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងរួម (ឧ. ក្រុមហ៊ុនចង់បន្ថែមនូវបរិក្ខាផលិតកម្មទៅលើអាជីវកម្មជំនួញរបស់ខ្លួន)
- ដើម្បីធ្វើការណែនាំពីការប្រែប្រួលពីមួយជំហានទៅមួយជំហាននៅក្នុងស្ថាប័ន (ឧ. ការណែនាំអំពីស្ដង់ដារអន្ដរជាតិ ISO-9001)
- ដើម្បីបំពេញនូវសេចក្ដីត្រូវការ ឬដាក់ទុនលើកាលានុវត្ដភាពនានា (ឧ. ដើម្បីរៀបចំឃ្លាំងទំនិញនាំចេញ ឬមណ្ឌលសេវាកម្មនៅកន្លែងថ្មីមួយ)
- ដើម្បីអនុវត្ដមាត្រដ្ឋាន ឬច្បាប់ថ្មី (ឧ. បង្កើតម៉ាស៊ីនថ្មីមួយដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងគោលការណ៍កាត់បន្ថយការបំពុលបរិយាកាសថ្មីរបស់រដ្ឋាភិបាល) ។
ស្ថាប័នមួយចំនួន សកម្មភាពជាប្រក្រតីរបស់គេគឺធ្វើឡើងតាមធម្មជាតិនៃគម្រោង (ឧ. ការរៀបចំកម្មវិធីផ្សេងៗតាមរយៈក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ, សំណង់គេហដ្ឋាន និងស្ពាននានា, ការបង្កើតស្ថានីយថាមពលអគ្គីសនី ឬការបោះពុម្ពសៀវភៅ) ។
គម្រោងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លាស់ប្ដូរជាជំហានៗ គឺត្រូវធ្វើតាមចក្ខុវិស័យរបស់ស្ថាប័នដោយផ្ទាល់ ។ សំខាន់ត្រូវយល់ដឹងពីបរិបទគម្រោងដើម្បីសម្រេចតាមតម្រូវការនាពេលអនាគតរបស់ស្ថាប័ននោះ ។
ក្នុងដំណាក់កាលដំបូង គម្រោងនៅស្រពេចស្រពិល ឬកំណត់អត្ថន័យមិនជាក់លាក់ ។ គោលបំណងនៃទស្សនទានូបនីយកម្មរបស់គម្រោង គឺកំណត់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដោយមានការប្រឹក្សាយោបល់ជាមួយអ្នកទាំងឡាយណាដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ចំពោះលទ្ធផលរបស់គម្រោង ។
២.២-ការកំណត់អត្ថន័យគម្រោង (Definition of a project)
ការកំណត់អត្ថន័យគម្រោង ជាពិសេសធ្វើតាមឯកសារដូចខាងក្រោម ៖
- របាយការណ៍សម្រង់ស្ដីពីតម្រូវការចាំបាច់
- បញ្ជីអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយ
- អត្ថបទសង្ខេបពីគម្រោង
- របាយការណ៍សម្រង់ស្ដីពីវិសាលភាពការងារ
- ការវាយតម្លៃពីហានិភ័យ ។
ដើម្បីកំណត់អត្ថន័យគម្រោង ត្រូវរៀបចំឯកសារដូចខាងក្រោម ៖
១-របាយការណ៍សម្រង់ស្ដីពីតម្រូវការចាំបាច់ៈ ឯកសារនេះបញ្ជាក់ច្បាស់ពីតម្រូវការ (សមិទ្ធិផលអាចសម្រេចបាន) នៅចុងបញ្ចប់នៃគម្រោង ។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដោយសារអ្នកទទួលផល ឬអ្នកឧបត្ថម្ភគម្រោង អាចយល់មិនច្បាស់អំពីសមិទ្ធិផលដែលអាចទទួលបាន ។ ការរំពឹងទុកនានារបស់អ្នកទទួលមានការកើនឡើង នៅពេលដែលគម្រោងមានការរីកចម្រើន ។ ការឯកភាពរបស់អ្នកទទួលផល គឺចាំបាច់ដើម្បីរក្សាការប្ដេជ្ញាចិត្ដបូជាចំពោះគម្រោង ។ នេះមិនមានន័យថា មិនមានការផ្លាស់ប្ដូរ ឬសំណើណាមួយរបស់អ្នកទទួលផលត្រូវបានបំពេញនោះទេ ការពិតការផ្លាស់ប្ដូរទាំងឡាយគឺត្រូវបានអនុវត្ដ ហើយក្រុមរបស់គម្រោង ពិនិត្យតាមដានការផ្លាស់ប្ដូរនេះឱ្យបានសមស្រប ប្រសិនបើការរំពឹងទុកណាមួយរបស់អតិថិជនពាក់ព័ន្ធនឹងការកើនឡើងនៃថ្លៃដើម និងពេលវេលាក្នុងការបញ្ចប់គម្រោង ។
២-បញ្ជីអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយៈ ការចុះបញ្ជីអ្នកដែលចាប់អារម្មណ៍ពីលទ្ធផលគម្រោងមានសារៈសំខាន់ណាស់ (ចំណាប់អារម្មណ៍អាចក្នុងពេលឥឡូវ ឬដំណាក់កាលក្រោយទៀតរបស់គម្រោង)។ បញ្ជីនេះរួមមាន ៖
- អ្នកទទួលផល
- អ្នកទទួលផលចុងក្រោយបំផុត
- អ្នកឧបត្ថម្ភគម្រោង
- សមាជិកនៃក្រុមការងារគម្រោង
- ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ/ផ្នែកលទ្ធកម្ម
- អ្នកផ្គត់ផ្គង់/អ្នកម៉ៅការ
- អ្នកពិគ្រោះយោបល់/ទីប្រឹក្សា
- សាធារណៈជន (ដែលទទួលផលប៉ះពាល់ជាវិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមានពីគម្រោង)
- ស្ថាប័នច្បាប់ដែលពាក់ព័ន្ធ (ឧ. គណៈកម្មាធិការនាយកផ្នែកបរិស្ថាន) ។
ជាការពិត អ្នកដែលពាក់ព័ន្ធដែលទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីគម្រោង ត្រូវមានរបៀបវារៈផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះគម្រោង ។ អ្នកដែលពាក់ព័ន្ធអាចជាធនធានមួយនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងគម្រោង ប៉ុន្ដែ ប្រសិនបើមិនបានចាត់ចែងឱ្យបានត្រឹមត្រូវទេនោះ ពួកគេអាចធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ដំណើរការរីកចម្រើនរបស់គម្រោងបាន ។
ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងគម្រោងសាងសង់ទំនប់ទឹកតាមជ្រលងភ្នំមួយ ប្រជាជនត្រូវជម្លៀសចេញ ហើយត្រូវសង់ទីលំនៅឡើងវិញ ករណីបែបនេះនឹងក្លាយជាការរាំងស្ទះគម្រោង ប្រសិនបើមិនបានដោះស្រាយឱ្យបានសមស្របពីសំណាក់ក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រងគម្រោងទេនោះ ។
ត្រូវតែមានការផ្ដល់ដំណឹងជាប្រចាំដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធនានារបស់គម្រោង ស្ដីពីដំណើរការរីកចម្រើនរបស់គម្រោង ព្រមទាំងពិគ្រោះយោបល់នៅពេលដ៏សមគួរ ។ ដូច្នេះហើយ បញ្ជីនៃអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយ ត្រូវរក្សាទុកឱ្យបានល្អជានិច្ច ។ បញ្ជីនេះគួរតែរួមមាននូវព័ត៌មានដូចខាងក្រោម ៖
- ឈ្មោះ
- អាសយដ្ឋាន
- លេខទូរស័ព្ទ
- ស្ថានភាព (ក្នុង និងក្រៅ)
អត្ថប្រយោជន៍សំខាន់ៗនៃអ្នកពាក់ព័ន្ធនីមួយៗនៅក្នុងគម្រោង ត្រូវកត់សំគាល់នៅក្នុងបញ្ជីផងដែរ ។ ទម្រង់នៃបញ្ជីនេះ មានបង្ហាញនៅក្នុងរូបទី១ ។
រូប១: បញ្ជីអ្នកពាក់ព័ន្ធគម្រោង
| បញ្ជីអ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងគម្រោង | |||||||
| ឈ្មោះគម្រោង | |||||||
| ថ្ងៃខែឆ្នាំ ប្រធានគ្រប់គ្រងគម្រោង | |||||||
| ល.រ | អ្នកពាក់ព័ន្ធ | ឈ្មោះ | ទីតាំង | លេខទូរស័ព្ទ | ខាងក្នុង | ខាងក្រៅ | អ្នកត្រួតពិនិត្យ |
| ១ |
|
|
|
|
|
|
|
| ២ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៣ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៤ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៥ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៦ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៧ |
|
|
|
|
|
|
|
| ៨ |
|
|
|
|
|
|
|
៣-អត្ថបទសង្ខេបពីគម្រោងៈ អត្ថបទសង្ខេបនេះមានព័ត៌មានរួមអំពីគម្រោងចងក្រងពីការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយសមាជិកក្រុមការងារ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធ ។ ឯកសារគម្រោង ជាធម្មតា ចាប់ផ្ដើមពីអត្ថបទសង្ខេបពីគម្រោង ។ អត្ថបទសង្ខេបពីគម្រោងត្រូវមានព័ត៌មានខ្លីៗតែមួយទំព័រដូចខាងក្រោម ៖
- ចំណងជើងគម្រោងៈ បញ្ជាក់ពីអត្ដសញ្ញាណរបស់គម្រោង ឧ. “ការចេញផ្សាយសៀវភៅ ABC ”
- គោលបំណងរួមរបស់គម្រោងៈ បង្ហាញអំពីលទ្ធផលដែលរំពឹងទុករបស់គម្រោង ដែលសរសេរតែ ២ ឬ ៣ បន្ទាត់ប៉ុណ្ណោះ
- អ្នកដឹកនាំគម្រោង និងអ្នកឧបត្ថម្ភដល់គម្រោង
- ថ្ងៃខែឆ្នាំចាប់ផ្ដើមគម្រោងៈ គឺជាថ្ងៃខែឆ្នាំដែលបានកំណត់ដើម្បីចាប់ផ្ដើមគម្រោង
- រយៈពេល និងកាលបរិច្ឆេទបញ្ចប់គម្រោង
- សមិទ្ធិផលគម្រោងៈ ជាលទ្ធផលជាក់លាក់របស់គម្រោង ។ សមិទ្ធិផលរបស់គម្រោងត្រូវតែជា ស្មាត SMART ៖
- S – Specific ជាក់លាក់/អាចកំណត់បាន
- M – Measurable អាចវាស់ស្ទង់បាន
- A – Achievable អាចសម្រេចគោលបំណងបាន
- R – Realistic ជាក់ស្ដែង
- T – Time-bound ក្នុងថេរវេលាកំណត់
- អត្ថប្រយោជន៍របស់គម្រោងៈ កំណត់នូវអត្ថប្រយោជន៍នានាចំពោះអ្នក/ស្ថាប័នទទួលផល ដោយកំណត់ជាបរិមាណ ឧ. ការសន្សំថ្លៃដើម, ប្រាក់ចំណេញ ។ល ។
- យុទ្ធសាស្ដ្រគម្រោងៈ កំណត់/ចង្អុលបង្ហាញផ្លូវលម្អិតឈានទៅសម្រេចគោលបំណង ឧ. ថាតើផ្លូវនេះត្រូវសង់ដោយប្រើស៊ីម៉ងត៍ ឬប្រើជ័រកៅស៊ូក្រាលថ្នល់
- ជំនាញចាំបាច់សម្រាប់គម្រោងៈ ជាការចង្អុលបង្ហាញពីជំនាញបច្ចេកទេសសំខាន់ៗដែលត្រូវការក្នុងគម្រោង ឧ. គូរប្លង់ ការសាងសង់ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ។ល ។
- ភាពពាក់ព័ន្ធជាមួយគម្រោងដទៃទៀតៈ មានសារៈសំខាន់នៅពេលដែលគម្រោងកំពុងអនុវត្ដគឺជាផ្នែកនៃគម្រោងធំមួយ ឧ. ស្ថានីយបូមទឹកអាចជាផ្នែកនៃគម្រោងកសិដ្ឋានកសិកម្មដ៏ធំមួយ
- ថ្លៃចំណាយសម្រាប់គម្រោងៈ វាបង្ហាញពីទឹកប្រាក់សរុបរបស់គម្រោង ។ ជាការប៉ាន់ស្មាននៅពេលចាប់ផ្ដើម ហើយបន្ទាប់មកមានការកែប្រែ ដើម្បីឱ្យកាន់តែជាក់ស្ដែងថែមទៀត បន្ទាប់ពីការកសាងផែនការត្រូវបានបញ្ចប់
- ការគ្រប់គ្រងហានិភ័យៈ នេះជាវិធានការការពារគ្រោះមហន្ដរាយនានាដែលទំនងនឹងកើតមានឡើងនៅក្នុងគម្រោង ។
៤-ឯកសារវិសាលភាពការងារៈ ឯកសារនេះរួមទាំងគោលបំណងនានាយ៉ាងលម្អិតបំផុត ។ ហើយក៏បញ្ជាក់ពីព្រំដែនរបស់គម្រោងផងដែរ (ឧ. អ្វីមួយដែលមិនបានរួមបញ្ចូលនៅក្នុងគម្រោង) ។ លទ្ធផលរំពឹងទុកត្រូវបានកំណត់ក្នុងលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់បន្ថែមទៀត ។ វិសាលភាពការងារ ក៏ត្រូវរួមបញ្ចូលផងដែរនូវបញ្ហា និងការសន្និដ្ឋាននានាក្រោមគម្រោងដែលកំពុងត្រូវបានអនុវត្ដ ។
ចំណុចសំខាន់មួយចំនួនដែលរួមបញ្ចូលនៅក្នុងឯកសារបញ្ជាក់ពីវិសាលភាពការងារនេះ មានដូចខាងក្រោម ៖
- ការបញ្ជាក់ប្រាប់ពីលទ្ធផលរបស់អ្នកទទួលផល
- បទដ្ឋានតាមអាណត្ដិដែលត្រូវអនុវត្ដតាម
- ការបញ្ជាក់ប្រាប់ពីដំណើរការ
- នីតិវិធីសម្រាប់អនុវត្ដតាមស្ដង់ដារ
- នីតិវិធីធ្វើលទ្ធកម្ម
- អាណត្ដិនៃការចុះកិច្ចសន្យាបន្ដ និងលក្ខខណ្ឌនានាសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់
- ស្ដង់ដារគុណភាពដែលអាចអនុវត្ដបាន ។
ឯកសារវិសាលភាពការងារ ចង្អុលបង្ហាញពីឯកសារយោងដែលមានព័ត៌មានលម្អិតស្ដីពីការបញ្ជាក់ប្រាប់យ៉ាងពិស្ដា និងស្ដង់ដារនានា ។ល ។
៥-ការវាយតម្លៃលើហានិភ័យៈ ដើម្បីគ្រប់គ្រងគម្រោងមួយឱ្យបានជោគជ័យ ត្រូវកំណត់ហានិភ័យមុននឹងអនុវត្ដ ។ អាកាសធាតុអាក្រក់ បុគ្គលិកធ្វើបាតុកម្ម គ្រោះថ្នាក់ និងការពន្យាពេលនៃការផ្គត់ផ្គង់ ទាំងអស់នេះគឺជាប្រភេទនៃហានិភ័យដែលអាចកើតមាន ។ ហានិភ័យ គឺជាហេតុការណ៍ទាំងឡាយណាដែលអាចធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការសម្រេចជោគជ័យរបស់គម្រោង ដែលជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ការរំពឹងទុករបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធ ។ ហានិភ័យ ដែលក្លាយជាស្ថានភាពពិត គឺចាត់ទុកជា “ផលវិបាក” ។
ហានិភ័យរបស់គម្រោងមានពីរប្រភេទ ៖
- ហានិភ័យគម្រោង ដែលកើតចេញពីធម្មជាតិការងារបច្ចេកទេសក្នុងគម្រោង
- ហានិភ័យនៃដំណើរការ កើតចេញពីដំណើរការ នីតិវិធី សម្ភារៈ បច្ចេកវិទ្យា ការគ្រប់គ្រង ទំនាក់ទំនង និងទង្វើរបស់ក្រុមការងារ ។
ទាំងនេះជាតួនាទីរបស់ប្រធានគ្រប់គ្រងគម្រោង ដែលត្រូវពិគ្រោះយោបល់ជាមួយក្រុមការងារលើចំណុចដូចខាងក្រោម ៖
- រកឱ្យឃើញហានិភ័យ និងវាយតម្លៃតាមសក្ដានុពល
- រកឱ្យបាននូវចំណុចឯកភាពគ្នាពីការធ្វើផែនការសកម្មភាពដែលមានហានិភ័យ
- ចាត់វិធានការសម្របសម្រួល និងធ្វើការត្រួតពិនិត្យតាមដានលទ្ធផល
- ដោះស្រាយបញ្ហាភ្លាមៗនៅពេលដែលហានិភ័យនេះក្លាយជាការពិត ។
ហានិភ័យដែលបានកំណត់រួចហើយ អាចនឹងមិនដូចគ្នានោះទេ រីឯផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើពេលវេលា និងទុនរបស់គម្រោង ក៏អាចនឹងខុសគ្នាផងដែរ ។ ដូច្នេះហើយ ត្រូវបែងចែកហានិភ័យដូចខាងក្រោម ៖
- ហានិភ័យអាចបែងចែកទៅតាមភាពប្រហែលនឹងកើតឡើងរបស់វា ឧ. ក្លាយជាបញ្ហា ។ ភាពប្រហែល ដែលកើតឡើង រៀបលំដាប់លេខរៀងពី ១ ទៅ ៩។ ការដាក់លេខ ១ មានន័យថា ទាប និងការដាក់លេខ ៩ មានន័យថា ខ្ពស់ ឧ. ភាពប្រហែលនឹងមានបញ្ហា ។
- ហានិភ័យ ក៏អាចបែងចែកទៅតាមមូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើពេលវេលា និងថវិការបស់គម្រោងផងដែរ ។
ភាពប្រហែល និងឥទ្ធិពលរបស់ហានិភ័យ អាចនឹងធ្វើការវិភាគនៅក្នុងតារាងម៉ាទ្រីសក្នុងចំណុចលេខ២ (រូបទី២) ដូចខាងក្រោម ៖
រូប២: តារាងម៉ាទ្រីសបែងចែកហានិភ័យ
| ឥទ្ធិពលលើគម្រោង | ||||
| ភាពប្រហែល |
| កម្រិតទាប | កម្រិតមធ្យម | កម្រិតខ្ពស់ |
| ៧ – ៩ | មធ្យម | ខ្ពស់ | មិនអាចទទួលយកបាន | |
| ៤ – ៦ | ទាប | ខ្ពស់ | មិនអាចទទួលយកបាន | |
| ១ – ៣ | ទាប | មធ្យម | ខ្ពស់ | |
ហានិភ័យទាំងនោះត្រូវកំណត់តាមកម្រិត ខ្ពស់ មធ្យម និងទាប ដូចមានបង្ហាញនៅក្នុងរូប២ ។ ហានិភ័យកម្រិតខ្ពស់ គឺជះឥទ្ធិពលទៅលើពេលវេលា និងថវិការបស់គម្រោង ដែលត្រូវត្រួតពិនិត្យជាទៀងទាត់ ។ ក្រុមការងារដែលទទួលខុសត្រូវលើគម្រោង ត្រូវបែងចែកសមាជិកជាក្រុមផ្សេងៗធ្វើការពិនិត្យតាមដានហានិភ័យទាំងនោះដែលមានកម្រិតខ្ពស់ និងមធ្យម ។ ហានិភ័យទាំងនេះ មាននៅក្នុងបញ្ជីហានិភ័យរបស់គម្រោងស្រាប់ ។
