Chouk Khmer

កោកៗសឹកតែមាត់ត្រដោកឆ្អែតតែពោះក្របី

choukhmer — Thu, 19 Nov 2009 02:47:23 +0000

និយមន័យៈ ការទូន្មានប្រៀនប្រដៅដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាព ។

អត្ថាធិប្បាយ

អត្ថានុរូប

ត្រដោក ជាប្រដាប់ធ្វើពីឈើ ឬឫស្សី និងមានគ្រាប់នៅខាងក្នុងសម្រាប់ចងនៅកក្របី ។ កាលណាវាឱនស៊ីស្មៅ គ្រាប់នោះប៉ះទង្គិចនឹងមាត់ត្រដោកឮសូរប៉ូកៗ ។

ទោះជាសំឡេងត្រដោកឮសូរយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ក្របីនោះមិនរវល់អើពើដែរ គឺវាគិតតែពីស៊ីស្មៅតាមទម្លាប់ធម្មតារបស់វា ។ គ្រាប់ត្រដោកប៉ះទង្គិចនឹងមាត់ត្រដោកយូរៗទៅក៏ធ្វើឲ្យសឹករេចរឹលមាត់ត្រដោក ឯក្របីស៊ីស្មៅយ៉ាងឆ្អែតតឹងពោះ ព្រោះសំឡេងត្រដោកគ្មានអ្វីធ្វើឲ្យខាត ឬចំណេញដល់វាទេ ។

អត្ថប្បដិរូប

លោកបានប្រៀបធៀបន័យខាងលើនេះទៅនឹងមនុស្សខ្លះដែលឪពុកម្ដាយ អាណាព្យាបាល ឬគ្រូបាអាចារ្យខំប្រឹងប្រៀនប្រដៅអប់រំទូន្មានយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេពុំខ្ចីធ្វើដឹង ធ្វើឮអ្វីដែរ ។ គេគិតតែពីធ្វើអ្វីទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់គេ ។ អ្នកទូន្មានខំប្រឹងនិយាយប៉ោចៗបានត្រឹមតែសឹកបបូរមាត់ឥតប្រយោជន៍ ។ ឯកូនចៅ សិស្ស ធ្វើព្រងើយហាក់ដូចគ្មានបានដឹងឮអ្វីទាំងអស់ ។ ន័យនេះមិនខុសពីសត្វក្របីដែលមិនរវល់នឹងសំឡេងត្រដោកដូច្នោះដែរ ៕

សុភាសិតផ្សេងទៀត

ស្វែងយល់ពាក្យ «កន្ត្រេកកន្ត្រាក»

choukhmer — Thu, 19 Nov 2009 02:40:37 +0000

«កន្ត្រេកកន្ត្រាក» ជនកន្ត្រេកកន្ត្រាក គឺជនកន្ត្រាកពេក រយីករយាក កន្ត្រាកខ្លាំង ។ បរិវារស័ព្ទ «កន្ត្រេក» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កន្ត្រេកប៉ាក» គឺ «កន្ត្រាកពេក» ។

បរិវារស័ព្ទខ្មែរផ្សេងទៀត

ព្រះស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)

choukhmer — Wed, 18 Nov 2009 06:43:21 +0000

រូបសំណាករបស់ព្រះស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន) សូនរូបដោយលោក ឈា ប៊ុណ្ណា

ព្រឹត្តិការណ៍ព្រះស្ដេចកនជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដែលបានដក់ជាប់ជានិច្ចក្នុងអារម្មណ៍ខ្មែរ ។ ទោះបីជាគេពុំសូវបានលើកយកមកធ្វើអធិប្បាយវែកញែកក៏ដោយ ក៏គេតែងតែចងចាំនិងយល់ថា នេះជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដ៏អស្ចារ្យក្នុងសង្គមជាតិខ្មែរដែរ ។

ហ្លួងព្រះស្ដេចកន គឺជាអ្នកធ្វើបដិវត្ដមួយនៅក្នុងសតវត្សទី១៦ ជាសម័យដែលគ្មាននរណាអាចប៉ះពាល់ដល់ព្រះរាជតម្រិះរបស់ស្ដេចបាន ។ ការជំរុញឲ្យស្ដេចកនតស៊ូធ្វើសង្គ្រាមជាមួយស្ដេច គឺដោយសារតែស្ដេចបានយកសុបិនរបស់ខ្លួនមកចងអាឃាតសម្លាប់ស្ដេចកនដែលគ្មានកំហុសថា ជាអ្នកជ្រែករាជ្យ ហេតុនេះទើបមានការរត់គេចហើយបង្កជាទ័ពធ្វើចម្បាំងជាមួយស្ដេច ។ នេះជាប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយតែប៉ុណ្ណោះដែលគ្មាននរណាកាឡៃព្រឹត្ដិការណ៍ដែលបានកើតឡើងរួចទៅហើយនោះបានទេ ។

អ្នកនិពន្ធខ្មែរជាហូរហែបានលើកយករឿងព្រះស្ដេចកនមកសរសេរតាក់តែងប្រឌិតជារឿងប្រលោមលោម ៖

លោក ឱម ណាគ្រី ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ បានបោះពុម្ពផ្សាយប្រលោមលោកមួយដែលមានចំណងជើងថា «ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេចកន» ។ នេះស្នាដៃដំបូងដែលរៀបរាប់អធិប្បាយពីព្រះស្ដេចកន ។ តែស្នាដៃនេះមានលំនាំដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងអត្ថបទបកប្រែជាភាសាបារាំងរបស់លោក Adhémar Leclère ដែលដកស្រង់ចេញពីពង្សាវតារខ្មែរ ។ អ្វីដែលប្លែកហើយជាបន្ថែមក្នុងស្នាដៃនោះគឺអ្នកនិពន្ធបានរៀបចំឃ្លាប្រយោគអធិប្បាយកែលម្អឲ្យមានផ្នែកមនោសញ្ចេតនាខ្លះៗ ។
លោក សាំង ហ៊ែល ក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ ក្រោមរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ បាននិពន្ធស្នាដៃមួយដែលមានចំណងជើង «អ្នកបដិវត្តក្លែងក្លាយ» ។ អ្នកនិពន្ធបានលើកយកស្ដេចកនមកធ្វើជាលេសប្រដូចទៅនឹងលោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ហើយវាយប្រហារចោទប្រកាន់ថា ជាជនក្បត់ ជាអ្នកស្នេហាជាតិក្លែងក្លាយ ។ល។
លោក តូច ឈួង ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ បានលើកយកប្រធានបទដដែលមកនិពន្ធជាថ្មីម្ដងទៀត ។ ស្នាដៃនេះត្រូវបានលោករៀបចំសរសេរជាពាក្យពេចន៍ជាកំណាព្យពាក្យប្រាំបីរចនាតាមបែបបទរបៀបល្ខោនដែលមានចំណងជើងថា «ស្ដេចជ្រែករាជ្យ» ។ លោកបានយកតួអង្គជាច្រើន (ពិតប្រាកដ ឬប្រឌិត) មកធ្វើជាឧទាហរណ៍ក្នុងការវែកញែកសិក្សាអំពីក្រុមអាមីអាថោង ។

ជាមួយគ្នានេះដែរ គេកត់សម្គាល់ឃើញមានប្រលោមលោកល្បីល្បាញជាច្រើនទៀតដែលមានការទាក់ទងជិតស្និទ្ធទៅនឹងប្រវត្តិព្រះស្ដេចកនដែរដូចជា ៖

«ព្រះចន្ទរាជា» របស់អ្នកនិពន្ធ ប៊ីវ ឆៃលាង ចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ ។
«អ្នកតាឃ្លាំងមឿង» របស់លោក គុយ ឡូត ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ។

នៅក្នុងគ្រប់ឯកសារពង្សាវតារខ្មែរ ព្រះស្ដេចកនដែលជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទី៣៩ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ដេចជ្រែករាជ្យ ជាមនុស្សអាក្រក់ក្បត់ស្ដេច ។ គេច្រើនតែនាំគ្នាបំភ្លេចសកម្មភាពដែលស្ដេចព្រះស្រីសុគន្ធបទដែលនាំនាម៉ឺនតូចធំរៀបចំគម្រោងធ្វើឃាតព្រះស្ដេចកន ។ គេហាក់បីដូចជានាំយល់ និងមានជំនឿថា ការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតស្ដេចកនជារឿងធម្មតាដែលគ្រប់មហាក្សត្រខ្មែរមានសិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាង អាចឲ្យមនុស្សម្នាក់រស់ ឬស្លាប់តាមតែទំនើងចិត្តរបស់ខ្លួន ពីព្រោះគេមានជំនឿថា ព្រះមហាក្សត្រជាអ្នកមានបុណ្យ ជាអាទិទេព ជាមនុស្សល្អ ជាអ្នកគ្មានកំហុស រួចខ្លួនជានិច្ច ។ រីឯមនុស្សផ្សេងទៀត ដូចជាព្រះស្ដេចកនដែលជាកូនរាស្ត្រ ជាក្មេងវត្ត ជាពូជអ្នកបម្រើព្រះរតនៈ ត្រូវតែស្លាប់ទៅតាមបំណងរបស់ស្ដេច ទោះបីគ្រាន់តែជាការយល់សប្តផ្ដេសផ្ដាសក៏ដោយ ។ ចំណុចនេះគួរឲ្យកត់សម្គាល់ព្រោះថា នៅសម័យបច្ចុប្បន្នយើងយល់ថាការសុបិន្ត និងការទស្សន៍ទាយពុំមានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ ជាជំនឿផ្ដេសផ្ដាស ។ ប៉ុន្តែ តាមរយៈរឿងព្រេង និងពង្សាវតារ យើងឃើញថា ហោរាពិតជាមានតួនាទីសំខាន់ណាស់នៅក្នុងការសម្រេចកិច្ចការផែនដីនគរខ្មែរពីបុរាណកាល ។

អត្ថបទខាងក្រោមនេះជាការដកស្រង់តាមឯកសារមហាបុរសខ្មែរ និងរបកគំហើញថ្មីរបស់សាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិត រស់ ចន្ត្រាបុត្រ សម្រាប់មិត្តអ្នកអានស្វែងយល់ពីព្រឹត្តិការណ៍ព្រះស្ដេចកន និងធ្វើការវិនិច្ឆ័យតាមការគួរ ។

១. ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

ផែនដីព្រះស្រីសុគន្ធបទ ពីគ.ស១៥០៤ ដល់គ.ស១៥១២

ចៅពញាដាំខត្តិយរាជា ជាព្រះរាជបុត្រច្បង ស្ដេចឡើងសោយរាជ្យស្នងសម្ដេចព្រះវរបិតាពីឆ្នាំជូត ឆស័កព.ស២០៤៨ គ.ស១៥០៤ ម.ស១៥២៦ ច.ស៨៦៦ ក្នុងព្រះជន្មាយុ២៦ព្រះវស្សា ព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាជឱង្កា ព្រះស្រីសុគន្ធបទចក្រពត្ដិពង្សរវង្សខត្តិយោ មហាសេដ្ឋោវរោ រិទ្ធីពិធ្យាស្រ័យមហ័យ រាជាធិរាជរាមាធិបតី ជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងគ្រងព្រះមហានគរកម្ពុជាសិរីយសោធរបវរឥន្ទបត្ដកុរុរដ្ឋរាជធានីបុរីរម្យឧត្ដមមហាស្ថាន ។ ស្ដេចបានតែងព្រះមេរុថ្វាយព្រះភ្លើងព្រះបរមសពសម្ដេចព្រះវរបិតាស្រេច ស្ដេចគង់នៅចតុមុខ ស្រុកភ្នំពេញ ។

ក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ សប្ដស័ក ព.ស២០៤៩ គ.ស១៥០៥ ម.ស១៤២៧ ច.ស៨៦៧ ព្រះអង្គ និងរាជសេវកាមាត្យ ហែព្រះបរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះវរបិតាទៅសាងព្រះចេតិយនៅខាងព្រះធាតុ ខេត្ដអាសន្ទុក ប្របព្រះពុទ្ធចេតិយធ្វើបុណ្យជាឱឡារិកសន្ធឹកមហិមាបញ្ចុះព្រះបរមអដ្ឋិសម្ដេចព្រះបិតាស្រេចស្ដេចត្រឡប់មកចតុមុខមង្គលវិញ ។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យជាសុខមកបាន៤ឆ្នាំ ។

ក្នុងឆ្នាំរោង សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស១៥០៨ ម.ស១៤៣០ ច.ស៨៧០ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ព្រះចិន្ដាថា ទីទួលបាសាន (ស្រុកស្រីសន្ធរ) ដែលសម្ដេចព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត ជាសម្ដេចព្រះអយ្យកោសាងមុនម្ដងនោះស្រួលណាស់ ។ បើយើងមានសឹកទ័ព នឹងទប់ទល់សង្គ្រាមបានដ្បិតមានបឹងខណ្ឌខាងកើត មានទន្លេខណ្ឌខាងអាគ្នេយ៍ មានព្រៃធំខណ្ឌខាងទិសទក្សិណ ។ ទ្រង់ព្រះចិន្ដាហើយស្ដេចទ្រង់ចេញត្រាស់ប្រឹក្សានឹងអស់ព្រះរាជវង្សានុវង្ស អគ្គសេវកាមាត្យ ។ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស អង្គអគ្គសេវកាមាត្យក៏យល់ព្រមតាមព្រះរាជតម្រិះ ។ ព្រះបាទបរមនាថបរមបពិត្រកាលបើទ្រង់យល់ថា អង្គអគ្គសេវកាមាត្យ ព្រមព្រៀងដូច្នេះហើយ ស្ដេចត្រាស់បង្គាប់ឲ្យមុខងារត្រៀមព្រះទីនាំងនាវា និងទូកជំនិះខ្លះឲ្យទៅកាប់ឆ្ការធ្វើព្រះរាជវាំងព្រះដំណាក់ដោយខ្ជីខ្ជាចាំមុនសិន ។ លុះដល់បានពិជយឫក្ស (ឫក្ស=វេលាមានជោគមានមង្គល) ហើយព្រះអង្គទ្រង់នាំរាជសេវកាមាត្យ ទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅចុះព្រះទីនាំងនាវាជលឫទ្ធីទៅគង់នៅទួលបាសាន ព្រមដោយមុខមន្ដ្រីគិតតបន្ទាយកំផែងតែងព្រះរាជវាំង តែពេលនោះពុំទាន់ស្រេចនៅឡើយទេ ព្រះអង្គប្រថាប់ដោយព្រះរាជវាំងខ្ជីខ្ជាសិន ។ ព្រះបាទអ្នកអម្ចាស់អង្គនេះ ទ្រង់សព្វព្រះទ័យប្រពាតបង់សំណាញ់នេសាទត្រីរឿយៗ ។

នេះនឹងនិយាយអំពីព្រះពិជ័យនាគ ជាមន្ត្រីធំក្នុងខេត្ដបាសាន អ្នកទៅយកនាងបានជាពលព្រះស្រីរតនត្រ័យ (ពលគឺពួកជនពូជ សូទ្រៈ ជាវណ្ណៈទី៤ ឬពលព្រះរតនត្រ័យ គឺពលដែលមានមុខងារជាអ្នកថែរក្សាវត្ដអារាម) ធ្វើជាភរិយា ។ កាលក្នុងផែនដីព្រះបាទសម្ដេចព្រះធម្មរាជានៅឡើយ នាងមានកូនស្រីមួយឈ្មោះ ស ។ គ្រានោះនាងបានមានគភ៌គ្រប់ខែទៀត រៀបនឹងប្រសូតទារកហើយ ។ ថ្ងៃមួយនាងចុះទៅដោះទុក្ខសត្វក្នុងបង្គន់ ក៏របូតទារកនោះទៅក្នុងទឹកបាត់ ។ ពេលនោះមានហេតុដ៏អស្ចារ្យនាំឲ្យឃើញថា ទារកនោះមានបុណ្យមែន គឺថាវេលានោះស្រាប់តែត្រីពោធំមួយមកទទួលលេបទារកនោះទៅក្នុងពោះបាត់ទៅ បន្ទាប់ពីនោះមកព្រានប្រមង់ម្នាក់ទៅបង់សំណាញ់ ក៏ត្រូវជាប់ត្រីពោនោះបានមក ។ ជាកុសល ទារកមានបុណ្យមិនស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏មានហេតុបណ្ដាលឲ្យស្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ (កាលនៅជាព្រះសង្ឃសត្ថា) យប់នោះផ្ទុំស្កល់ទៅយល់សប្ដិឃើញថា ៖ ដូចជាមានទេវតាមកទូលថា ព្រឹកនេះឲ្យស្ដេចយាងទៅកំពង់ទឹកដើម្បីឲ្យជួយសង្គ្រោះទារកម្នាក់ជាអ្នកមានបុណ្យ មានវាសនាផង ។ លុះតើនឡើង សម្ដេចក៏ទ្រង់នៅត្រ័យចីវរចុះគង់ក្នុងទូកឲ្យសិស្សានុសិស្សអុំចេញទៅ ។ ទ្រង់បិណ្ឌបាតដូចសព្វដង តែព្រះនេត្រតែងគន់រំពៃក្រែងមានហេតុអ្វីចម្លែក ដ្បិតមាននិម្មិតពីយប់មិញនោះដូចជាច្បាស់ពេកណាស់ ។ លុះសិស្សអុំបានបន្ដិចទៅ ទូកក៏ទៅអែបប្របទូកព្រានប្រមង់នោះ ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជស្ដេចឃើញត្រីពោក្នុងទូកព្រានប្រមង់នោះធំប្លែក ស្ដេចប្រឹងសង្កេតទតឲ្យច្បាស់ ។ ព្រានប្រមង់ឃើញសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ (សង្ឃសត្ថា) អើតទៅទតត្រីនោះ ក៏បង្កើតឲ្យមានសទ្ធាលើកត្រីពោនោះថ្វាយដល់ព្រះអង្គ ពេលទ្រង់ទទួលហើយក៏ឲ្យអុំទូកបិណ្ឌបាតទៅទៀត ។ លុះបិណ្ឌបាតអស់ពេលហើយ ស្ដេចឲ្យសិស្សានុសិស្សត្រឡប់មកអារាមវិញ ។ ខណៈនោះសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជស្ដេចមានព្រះថេរវាចាថា ត្រីពោនេះធំប្លែកពីត្រីពោសព្វដង ប្រហែលជាមានហេតុអ្វីក្នុងពោះត្រីនេះជាពុំខានឡើយ ។ អស់ពួកសិស្សានុសិស្សឮពុទ្ធដីកាហើយក៏នាំគ្នាយកកាំបិតទៅវះត្រីនោះ វះទៅឃើញទារកមួយនៅរស់ ។ ទើបស្ដេចឲ្យកូននោះទៅអាបានមេទា គឺប្រុសឈ្មោះ បាន និងស្រីឈ្មោះនាង ទា នេះជាប្ដីប្រពន្ធនឹងគ្នា សម័យពីដើមមនុស្សដែលឥតមានបណ្ដាស័ក្ដិ ឥតបានបួសរៀន (បើប្រុសគេហៅអា បើស្រីគេហៅមេ ជាខ្ញុំរបស់ស្ដេចសង្ឃរាជ) ឲ្យយកទៅចិញ្ចឹមរក្សា ។ ព្រះពិជ័យនាគ និងភរិយា លុះបានដឹងថា កូនខ្លួនពុំស្លាប់ទេ ក៏ទៅក្រាបថ្វាយបង្គំប្រគេនទារកនោះថា ឲ្យនៅនឹងស្ដេចព្រះសង្ឃរាជចុះ ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឲ្យទារកនោះឈ្មោះអាកៅ តែឪពុកម្ដាយ ហៅអាកនរៀងមក ។

នេះនឹងនិយាយក្នុងផែនដីព្រះបាទសម្ដេចព្រះសុគន្ធបទវិញ ។ សម័យថ្ងៃមួយនោះ ព្រះបរមបពិត្រស្ដេចទៅថ្វាយបង្គំព្រះនៅវត្ដ ស្ដេចទ្រង់ទតព្រះនេត្រទៅឃើញស្ដ្រីស ឈរនៅលើខឿនព្រះវិហារនោះ ជាកូនព្រះពិជ័យនាគ មេបានជាភរិយាមានរូបរាងល្អប្រពៃ ។ ស្ដេចទតម្ដងហើយម្ដងទៀត ។ ខណៈនោះព្រះពិជ័យនាគស្គាល់ច្បាស់ព្រះរាជហឫទ័យ ទើបក្រោយមកក៏ចូលទៅក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបរមបពិត្រថ្វាយកូនស្រីនោះជាខ្ញុំបម្រើល្អងធូលីព្រះបាទតរៀងទៅ ។ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ព្រះសោមនស្សណាស់ ស្ដេចត្រាស់សួរថា នាងនេះកូនឯងឬ ? ព្រះពិជ័យនាគក្រាបទូលថា ៖ នាងនេះហើយដែលទ្រង់ទតឃើញ ហើយមានព្រះបន្ទូលទៀតថា ៖ ស្រីនេះមកពីណា កូនចៅអ្នកណាដែលឈរនៅខឿនព្រះវិហារនោះ គឺនាងសនេះឯង ។ ព្រះបរមបពិត្រ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបហើយទ្រង់ត្រូវព្រះទ័យពន់ប្រមាណតាំងនាមនាងសជាអ្នកព្រះម្នាង កេសរបុប្ផា ព្រះស្នំឯក ។ ទ្រង់ព្រះចិន្ដាថា នាងនេះរូបក៏ល្អសមសួន ចរិតឫកពារ ឥរិយាក៏ថ្លៃថ្លា លើសស្រីទាំងពួង គួរគប្បីនឹងយកនាមនាងនេះតាងនាមព្រះនគរកុំឲ្យបាត់ឈ្មោះតទៅ ។ តាំងពីថ្ងៃនោះរៀងមកទ្រង់ព្រះបញ្ញត្ដឲ្យលើកលែងហៅស្រុកបាសានឲ្យហៅថា ស្រុកស្រីសឈរ ឬ ខេត្ដស្រីសឈរវិញ តែពាក្យនេះយូរៗមក ក៏ប្រែក្លាយជាស្រុកស្រីសន្ធររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ បិតាមាតាព្រះនាងកេសរបុប្ផានោះ ក៏លើកឲ្យខ្ពស់ឡើង ។ បិតាឲ្យហៅថា អ្នកព្រះបិតាពិជ័យនាគ មាតាឲ្យហៅថា អ្នកព្រះមាតាមេបាន ឯឈ្មោះកនដែលជាកូនអ្នកព្រះពិជ័យនាគនោះ លុះចម្រើនធំឡើងមានចំណេះប្រាជ្ញាឆ្លៀវឆ្លាតបម្រើគ្រូ គ្រូក៏ពេញព្រះទ័យ និងរៀនសូត្រអ្វីៗប្រាប់តែម្ដងក៏ចាំជាប់ ។ សម្ដេច (ព្រះមហាសង្ឃរាជសត្ថា) ទ្រង់ប្រិតប្រៀងទាំងអក្សរសាស្ដ្រា ទាំងសិល្ប៍សាស្ដ្រ មន្ដវិជ្ជាការគាថា កោទណ្ឌក្បួនតម្រាផងទាំងឡាយគ្រប់សព្វសារពើឥតចន្លោះឡើយ ។ កនក៏ចេះស្ទាត់លើសសិស្សានុសិស្សទាំងពួង ។ គ្រូបានទំនាយឲ្យថា ៖ កននេះនឹងបានគ្រងស្រុកថ្ងៃណាមួយជាមិនខាន ។ អ្នកព្រះពិជ័យនាគ អ្នកម៉ែបាន កាលឃើញកូនប្រុសមានរូបរាងល្អ មានចំណេះវិជ្ជាប្រាជ្ញាក៏ពូកែ អាយុ១៦ឆ្នាំហើយ ក៏នាំខ្លួនកូនទៅទូលព្រះបរមបពិត្រ ។ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាបថា កនជាប្អូនព្រះស្នំឯក ក៏ទ្រង់ប្រោសប្រាណឲ្យហៅនាយកននៅក្នុងតំណែងមហាតលិក ។ លុះយូរបន្ដិចមក ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ប្រោសតាងនាយកនជាឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដ ។ អស់រាស្ដ្រប្រជាកោតខ្លាចអ្នកម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដ ចូលពឹងបុណ្យអំណាចអ្នកព្រះពិជ័យនាគ អ្នកម៉ែបាន អ្នកម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដ ជាច្រើន ។

មានថ្ងៃមួយនោះ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ចង់ទតព្រះនេត្រសិល្ប៍ធ្នូ និងចំណេះវិជ្ជារបស់ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដកន ទើបទ្រង់ត្រាស់ឲ្យសម្ដែងពីចំណេះទាំងឡាយនោះថ្វាយ ។ ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដតម្លើងធ្នូចាប់ព្រួញម្ដងប្រាំបាញ់ទៅម្ដង ព្រួញចេញទៅត្រូវដើមឈើផ្លែឈើទាំងប្រាំទិស ។ ឧកញ៉ាម៉ឺនសូត្រគាថាបាលី និងក្បួនតម្រាអ្វីៗក៏ឃើញថា ស្ទាត់ទាំងអស់ ទើបទ្រង់ត្រាស់សួរថា វិជ្ជាការទាំងនេះចេះពីគ្រូណាមក ។ ឧកញ៉ាម៉ឺនស្នេហាចមចិត្ដក្រាបទូលថា «ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ រៀនពីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជកាលនៅជាព្រះសង្ឃសត្ថា» ។ ខណៈនោះព្រះបរមបពិត្រស្ដេចត្រាស់ឲ្យនិមន្ដព្រះសង្ឃរាជ «សង្ឃសត្ថា» នោះមក ទ្រង់តាំងជាសម្ដេច ព្រះសុគន្ធាធិបតីសិរីសង្ឃនាយកលើព្រះសង្ឃទាំងអស់ ។ ឯអស់សេនាបតី មន្ដ្រីធំតូចយល់ថា ព្រះនគរបានក្សេមក្សាន្ដហើយ ក៏នាំគ្នាកសាងព្រះវិហារសីមា ព្រះស្ដូប ព្រះចេតិយតាមធនធានតែរៀងរាល់ខ្លួន ។ ព្រះបាទបរមបពិត្រទ្រង់យល់ថា ៖ អស់នាហ្មឺនសព្វមន្ដ្រីកសាងព្រះវិហារ សីមាទុកជាកេរនោះក៏ជាការគួរសមហើយ ឯការនេះពុំបានចម្រើនទេនឹងរលាយបាត់បង់ទៅវិញ ។ ដូច្នេះគួរអញសាងរូបអញ និងប្រាសាទមួយទុកក្នុងព្រះនគរបាជ័យបានការ បើអត់ពីខ្លួនអញទៅគង់រូបអញនៅឲ្យអ្នកផងធ្វើសក្ការបូជានោះឃើញថា នឹងស្ថិតស្ថេរជាជាងការទាំងពួង ។ ទ្រង់ព្រះតម្រិះតែដូច្នេះហើយ ក៏ចាត់ជាង និងកូនជាងឲ្យទៅកសាងប្រាសាទមួយ ព្រះរូបព្រះអង្គមួយ ទុកក្នុងកំផែងនគរបាជ័យបានការ ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាមានរូបព្រះបាទសម្ដេចព្រះស្រីសុគន្ធបទនៅទីនោះ តែយូរៗមកអ្នកស្រុកហៅថា អ្នកតាសុគន្ធបទរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ លុះសាងព្រះរូបនោះរួចស្រេចហើយ ស្ដេចឲ្យធ្វើបុណ្យឆ្លងយ៉ាងធំសង្គាយនា៧ថ្ងៃ ទើបទ្រង់ត្រឡប់មកក្រុងស្រីសឈរវិញ ។

ភាគបន្ត របកគំហើញថ្មីដោយសាស្ត្រាចារ្យ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ

កុំពត់ស្រឡៅកុំប្រដៅស្រីមានះ

choukhmer — Mon, 16 Nov 2009 14:44:40 +0000

និយមន័យៈ ភាពរឹងត្អឹងរបស់ស្រីមានះ ។

អត្ថាធិប្បាយ

កុំពត់ស្រឡៅ

ស្រឡៅជាដើមឈើធំខ្ពស់ដូចគគីរដែរ ប៉ុន្តែមិនមូលស្រលនទេ ព្រោះវាមានពួរកំពីកកំពក សណ្ដូកតាមដើម ។ គេតែងយកពួរនេះមកធ្វើដងចប កាំបិត ពូថៅ ។ល។ ព្រោះវាមានភាពរឹងល្អ ។ ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈពិសេសមួយ គឺបើវាវៀច ឬកោងបែបណាហើយ គេមិនអាចពត់ ឬតម្រង់វាបានទេ ។ បើគេរោលភ្លើងពត់វា វាអាចទៅតាមដៃបាន ប៉ុន្តែដល់ពេលលែងដៃ វានឹងទៅរកកន្លែងដើមវិញដដែល ។

កុំប្រដៅស្រីមានះ

ជាទូទៅនៅក្នុងសង្គមខ្មែរយើង ស្ត្រីភេទតែងមានចរិតទន់ភ្លន់ ចរិយាស្លូតបូត អាចសម្របសម្រួលទៅតាមបរិយាកាសបានស្រួល សូម្បីសម្លៀកបំពាក់ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ សាសនាក៏អាចផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមប្ដីបានដែរ ។

ប៉ុន្តែចំពោះស្រីមានះវិញ រមែងមានអស្មិរឹងត្អឹងដូចដែកថែប ។ បើមានប្ដីក៏ពុំរណប ឬចុះញ៉មដែរ គឺគេសុខចិត្តលែងលះគ្នាដ៏បានដែរ ដែលថាឲ្យឱនលំទោនចុះចាញ់អ្នកឯងប្រាកដជាអត់សោះតែម្ដង ។

ហេតុនេះហើយបានជាលោកពោលថា កុំពត់ស្រឡៅ កុំប្រដៅស្រីមានះ ៕

សុភាសិតផ្សេងទៀត

ស្វែងយល់ពាក្យ «កន្តិញកន្តុញ»

choukhmer — Mon, 16 Nov 2009 14:40:45 +0000

«កន្តិញកន្តុញ» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា ទាបពេក តូចពេក រញ់ រ៉ុញ ។ បរិវារស័ព្ទ «កន្តិញ» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កន្តិញរ៉ុញ» ពោលគឺ «មនុស្សកន្តុញរិញៗ តូចទាប ។ល។» ។

បរិវារស័ព្ទខ្មែរផ្សេងទៀត

ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះចំណីអាហារ និងវិធានថែរក្សាសុខភាព

choukhmer — Sun, 15 Nov 2009 15:59:49 +0000

ការរីកលូតលាស់ខាងវិទ្យាសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន បណ្ដាលឲ្យមានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគជាច្រើនប្រភេទយ៉ាងសម្បូរបែប កំពុងផលិត និងដាក់លក់ប្រជែងគ្នាក្នុងទីផ្សារ។ ទន្ទឹមនឹងមានការប្រជែងគ្នានេះ តម្រូវឲ្យផលិតករអាជីវករស្វះស្វែងផ្សំបន្ថែមនូវសារធាតុគីមីដោយរំលោភក្បួនខ្នាតនៃបទដ្ឋានចំណីអាហារ ដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ ដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជន និងបង្កើនប្រាក់ចំណូល ដោយខិតខំធ្វើយ៉ាងណាឲ្យផលិតផលទាំងនោះមានសម្បុរសស្រស់ មានពណ៌ឆើតឆាយ អាចរក្សាទុកបានយូរ ធ្វើឲ្យស្វិតឬផុយ និងធ្វើឲ្យញៀន ។ល។

សារធាតុគីមីមួយចំនួនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឲ្យប្រើប្រាស់បន្ថែមលើចំណីអាហារ និងមួយចំនួនទៀតក៏ត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យប្រើក្នុងចំណីអាហារ ភេសជ្ជៈដោយមានកម្រិតត្រឹមត្រូវតាមបទដ្ឋានច្បាស់លាស់ ដែលមិនអាចនាំមកនូវគ្រោះថ្នាក់ចំពោះមុខ និងយូរអង្វែង ឬប៉ះពាល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងបរិភោគទេ ។ គេប្រើសារធាតុគីមីទាំងនោះក្នុងគោលបំណងធ្វើឲ្យអាហារទាំងនោះទុកបានយូរ មិនងាយខា មើលទៅឃើញស្រស់ ថ្មី ស ឬរក្សាពណ៌ដើមរបស់វា ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលដែលគេប្រើប្រាស់សារធាតុទាំងនោះមិនត្រឹមត្រូវតាមកម្រិតកំណត់ ឬរំលោភការហាមឃាត់ វាបណ្ដាលឲ្យកើតមានឡើងនូវរោគសញ្ញា និងជំងឺផ្សេងៗ ឬក៏អាចឲ្យសន្លប់ភ្លាមៗ និងត្រូវស្លាប់ក៏មាន ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ វាអាចបណ្ដាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយធ្វើឲ្យសុខភាព និងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ ។

យោងតាមសេចក្ដីជូនដំណឹងរបស់សមាគមគ្រូពេទ្យឱសថការីកម្ពុជានៃក្រសួងសុខាភិបាលចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដី ស.ឱ.ក. ឆ្នាំទី៧ លេខពិសេស ខែសីហា ឆ្នាំ២០០២ យើងសូមលើកបង្ហាញជូនជ្រាបនូវប្រភេទសារធាតុគីមីបន្ថែម និងសកម្មភាព ប្រតិកម្ម ឥទ្ធិពលរបស់វា ជាពិសេស គ្រោះថ្នាក់ រោគសញ្ញា ជំងឺ និងផលវិបាកទាំងឡាយ ដែលបណ្ដាលមកពីការប្រើប្រាស់ ឬបរិភោគវា ។ សារធាតុបន្ថែមដែលមានផលវិបាកទាំងនោះមានជាអាទិ ៖

១. Borax (Na₂B₄O₇, 6H₂O) ឬ ទឹកអន្សា

ទឹកអន្សាត្រូវបានដាក់លើចំណីអាហារដើម្បីឲ្យនៅស្រស់ស្វិតបានយូរ ។ ម្ហូបអាហារដែលគេនិយមដាក់ទឹកអន្សាមានដូចជា ត្រីប្រឡាក់ ប្រហិត សាច់ជ្រូក សាច់ក្រក ប្រហិតសាច់គោ គុយទាវ និងមី ជាដើម ។ ឧទាហរណ៍ចំពោះគុយទាវ អ្នកបរិភោគភាគច្រើននិយមគុយទាវដែលមានសរសៃស្វិត ។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ គ្រោះថ្នាក់ជាចៃដន្យដល់តម្រងនោម រលាកបំពង់រំលាយអាហារ។ កម្រិតពី១៥ក្រាមចំពោះមនុស្សចាស់ ឬ៥ក្រាមចំពោះកុមារ នាំឲ្យក្អួតឈាម រួចស្លាប់ ។

២. ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (Phosphate and Carbonate group)

ថ្នាំសម្លាប់ស្វតល្អិតត្រូវបានប្រើក្នុងគោលបំណងកុំឲ្យស្វតល្អិត រុយរោម និងមានដង្កូវ ។ ម្ហូបអាហារដែលគេនិយមដាក់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមានដូចជា បន្លែស្រស់ ផ្លែឈើ ត្រីប្រឡាក់ ត្រីងៀត ប្រហុក ផ្អក ជាដើម ។ លក្ខណៈសម្គាល់នៅពេលដែលគេបានប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតលើត្រីប្រឡាក់ ត្រីងៀត ប្រហុក ផ្អក ។ល។ ពេលនោះទំនិញទាំងនោះ នឹងគ្មានរុយរោម ឬដង្កូវចោះឡើយ ។ ចំពោះបន្លែផ្លែឈើវិញ ដូចជាស្ពៃជាដើម វានឹងគ្មានឃើញស្នាមដង្កូវចោះនៅលើស្លឹកស្ពៃនោះទេ ។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ ការបរិភោគជាប្រចាំនូវចំណីអាហារដែលមានសារធាតុថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនេះ បណ្ដាលឲ្យប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ ។ បើក្នុងកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ បណ្ដាលឲ្យវិលមុខ ហ៊ឹងត្រចៀក ក្អួត ថប់ដង្ហើម និងស្ទះបេះដូង ។

៣. ហ្វរម៉ុល (Formal)

ហ្វរម៉ុលត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់រក្សាអាហារឲ្យបានយូរកុំឲ្យឆាប់ខូច ស្អុយ រលួយ ឬអន់សាច់ ។ អាហារដែលគេនិយមដាក់ហ្វរម៉ុលមានដូចជា បន្លែស្រស់ ផលិតផលសមុទ្រ សាច់ផ្សេងៗ ដែលភាគច្រើនដាក់នៅលើបន្លែ សាច់ដែលត្រូវដឹកជញ្ជូន នាំចូល ស្ដុកទុករយៈពេលយូរ ឬផ្លូវឆ្ងាយ ។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ កាបរិភោគអាហារដែលមានសារធាតុហ្វរម៉ុលនេះអាចបណ្ដាលឲ្យឈឺក្រពះ ក្អួត រាគ សន្លប់ ឬដល់ស្លាប់ ។

៤. អ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត និងថ្នាំធ្វើឲ្យស (Hydrosulfite and bleaching agent)

អ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត និងថ្នាំធ្វើឲ្យសត្រូវបានគេប្រើដើម្បីឲ្យចំណីអាហារមានពណ៌សល្អ ។ ម្ហូបអាហរដែលគេនិយមដាក់សារធាតុនេះមានជាអាទិ ស្លឹកគ្រៃហាន់ សណ្ដែកបណ្ដុះ ខ្ញីហាន់ ដូងខ្ចី ស្ករត្នោត ទំញំង និងធូរេន ។ តាមលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់វា ចំណីអាហារទាំងនេះមិនអាចរក្សាពណ៌សស្រស់ បានច្រើនម៉ោងឡើយ ឧទាហរណ៍ ស្លឹកគ្រៃ ខ្ញី ដូងខ្ចី ទំពាំង បន្លែកកូរ ។ល។ នៅពេលគេហាន់ ឬ ចិតសម្បកទុកសម្រាប់តាំងលក់ វានឹងប្រែពណ៌ទៅជាជាំខ្មៅ មិនសស្រស់ដូចចិតថ្មីៗភ្លាមៗទេ ដូច្នេះអ្នកលក់បានប្រើសារជាតិគីមីនេះដើម្បីរក្សាពណ៌ឲ្យនៅដូចធម្មជាតិ ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មួញក៏ប្រើសារជាតិគីមីនេះសម្រាប់ប្រែក្លាយចំណីអាហារឲ្យមានពណ៌ធម្មជាតិ ឧទាហរណ៍ ស្ករត្នោតដែលបានដាក់ថ្នាំមានពណ៌សខុសពីស្ករត្នោតដែលមិនបានប្រើថ្នាំ ដែលមានពណ៌ក្រម៉ៅជាង ។ល។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ សារធាតុអ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត និងថ្នាំធ្វើឲ្យសនេះអាចធ្វើឲ្យសម្ពាធឈាមចុះខ្សោយ ពិបាកដកដង្ហើម វិលមុខ ហ៊ឹងត្រចៀក ឈឺពោះ ក្អួត រាគ ស្ហុក សន្លប់ ឬស្លាប់ ។ ចំពោះអ្នកមានប្រតិកម្មខ្លាំងធ្វើឲ្យមានសភាពដូចមនុស្សកើតហឺត ។

៥. អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក (Salicylic acid)

អាស៊ីតសាលីស៊ីលីកត្រូវបានគេប្រើក្នុងគោលបំណងការពារចំណីអាហារកុំឲ្យដុះផ្សិត ។ ចំណីអាហារដែលគេនិយមប្រើអាស៊ីតសាលីស៊ីលីកមានដូចជា បន្លែផ្លែឈើ និងជ្រក់គ្រប់មុខ ដើម្បីទុកលក់បានយូរ មិនងាយខូច និងដុះផ្សិត ។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ បើកំហាប់អាស៊ីតសាលិស៊ីលីកក្នុងឈាមឡើងខ្លាំងពី២៥-៣០មីលីក្រាម ក្នុង១០០មីលីលីត្រឈាម នឹងបណ្ដាលឲ្យក្អួត ឈឺក្បាល វិលមុខ ក្ដៅខ្លួន និងអាចដល់ស្លាប់ ។

៦. សារធាតុបង្កើនពណ៌ (Synthetic colour)

សារធាតុបង្កើនពណ៌ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ធ្វើឲ្យចំណីអាហារមានពណ៌ស្រស់ឆើត ។ ចំណីអាហារដែលគេនិយមប្រើសារធាតុបង្កើនពណ៌មានដូចជា ទឹកម្ទេស សាច់ក្រក ប្រហិត បង្គាក្រៀម សាច់ខ្វៃ អាំង ចៀន ។ល។ គេលាយ ឬជ្រលក់សារធាតុទាំងនេះដើម្បីធ្វើឲ្យមានពណ៌ក្រហម លឿង ស្រស់ទាក់ភ្នែក ខុសពីធម្មតា ។ ចំពោះជ្រក់បន្លែខៀវ គេលាយជាតិគីមី ដើម្បីធ្វើឲ្យមានពណ៌ខៀវស្រស់ ។

ផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពៈ ការបរិភោគអាហារដែលមានសារធាតុនេះអាចបណ្ដាលឲ្យសុខភាពខ្សោយ (Health hazard) ។

សេចក្ដីដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ យើងគួរមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងកត់សម្គាល់ជាពិសេសក្នុងការជ្រើសរើសចំណីអាហារដែលអាចជៀសផុតពីការបន្ថែមសារធាតុគីមី និងគ្មានអនាម័យដើម្បីថែទាំសុខភាពឲ្យបានរឹងមាំ និងការពារអាយុជីវិតឲ្យជៀសផុតការគំរាមកំហែងដែលបណ្ដាលពីការប្រើប្រាស់ ឬបរិភោគចំណីអាហារដែលមានការបន្ថែមសារធាតុគីមីទាំងនោះ ។ នៅពេលយើងមានសុខភាពរឹងម៉ាំ យើងមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្លាំង អាចប្រឆាំងទប់ទល់ជាមួយនឹងការឆ្លងលុកលុយរាតត្បាតនៃមេរោគបាក់តេរី ឬវីរុស និងអាចបង្កើនភាពជាសះស្បើយនៃជំងឺផ្សេងៗបានលឿនទៀតផង ។

ដូច្នេះដើម្បីថែទាំសុខភាពឲ្យបានរឹងមាំ និងការពារអាយុជីវិតឲ្យជៀសផុតការគំរាមកំហែងបណ្ដាលពីការប្រើប្រាស់ ឬបរិភោគចំណីអាហារ យើងគប្បីត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងចេះជ្រើសរើសចំណីអាហារណាដែល ៖

ក. មានអនាម័យៈ មានន័យថាគ្មានមេរោគ ឬដុះផ្សិត ដោយយើងត្រូវ ៖

ចម្អិនឲ្យពុះ ឆ្អិនត្រឹមត្រូវ ដូចជា ទឹកបរិភោគត្រូវតែដាំឲ្យពុះ
លាងសម្អាតដោយទឹកស្អាត ក្នុងករណីបន្លែផ្លែឈើស្រស់
គ្របឲ្យបានជិត ការពារកុំឲ្យស្វត ឬរុយរោម កុំឲ្យមានធូលីដីចូល
បរិភោគស្រស់ៗថ្មីៗ មិនរក្សាទុក ឬផ្អាប់យូរពេល ដើម្បីជៀសវាងចំណីអាហារផ្លាស់ប្ដូរទៅជាជូរ ផ្អូម ឬដុះផ្សិត ។

ខ. មានកំណត់កាលបរិច្ឆេទផលិត និងប្រើប្រាស់ច្បាស់លាស់ៈ យើងត្រូវពិនិត្យរកមើលថ្ងៃខែផលិត និងរយៈពេលអនុញ្ញាតឲ្យប្រើ ។

គ. មានពណ៌ និងគុណភាពពីធម្មជាតិៈ ដោយមិនចាំបាច់កែច្នៃពណ៌សម្បុរ ឬលក្ខណៈធម្មជាតិដោយប្រើសារធាតុបន្ថែមផ្សេងៗ ។

ឃ. គ្មានជាតិគីមី ដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ ។

ង. មានជីវជាតិ សារធាតុរ៉ែ និងវីតាមីនគ្រប់គ្រាន់ៈ ជាតិប្រូតេអ៊ីននៃសាច់សត្វ ពុំអាចផ្ដល់ការលូតលាស់ដល់សរីរាង្គបានគ្រប់គ្រាន់ទេ ត្រូវមានការរួមផ្សំជាមួយបន្លែ និងផ្លែឈើផង ទើបអាចបង្កើនការបឺតស្រូបនៃជីវជាតិតាមរយៈការបរិភោគបាន ។ ពពួកវីតាមីនមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើភាពបង្កើនការការពារសរីរាង្គ ផ្ដល់នូវថាមពល និងជំនួយដល់ស្មារតី ។

វីតាមីន អា,សេ, អឺ, ជាតិដែក, បេតាការ៉ុតតែន មានឥទ្ធិពលបំបាត់ភាពចាញ់ជម្ងឺផ្សេងៗ ។ វាមាននៅក្នុងផ្លែឈើបន្លែ ដូចជា ក្រូច ប៉េងប៉ោះ ការ៉ុត ដំឡូងជ្វា សណ្ដែកបាយ សណ្ដែកបារាំង ស្លឹកផ្ទីរ ស្លឹកបាស បន្លែពណ៌បៃតងចាស់ ល្ពៅ និងប្រេងសណ្ដែក សាច់សត្វ ថ្លើម ស៊ុត គ្រុំ ងាវ បង្គា ។ល។
វីតាមីន បេ៦, បេ១២, សេ និង ប៉េប៉េ មានសារប្រយោជន៍សម្រាប់ទប់ទល់ភាពខ្សោយ ស្លេកស្លាំងដែលបណ្ដាលមកពីកង្វះគ្រាប់ឈាមក្រហម ដោយបានជួយបង្កើនការបឺតស្រូបជាតិដែកពីចំណីអាហារដែលយើងទទួលទាន ។ យើងត្រូវបរិភោគដោយរួមផ្សំនូវជាតិប្រូតេអ៊ីនសត្វ និងបន្លែផងដែរ ដូចជា សណ្ដែក សាច់គោ ត្រីសមុទ្រ គ្រុំ ងាវ ស៊ុត ក្រូចឆ្មារ ក្រូចឃ្វិច ។ល។
វីតាមីន បេ១, បេ២, បេ៦, អ៊ីយ៉ូដ, ជាតិដែក និងសារជាតិរ៉ែមួយចំនួនទៀត មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបម្រើស្មារតីប្រឆាំងនឹងភាពឆាប់ខឹង ផ្គត់ផ្គង់ស្មារតីកុំឲ្យចុះខ្សោយ និងជាពិសេសជំនួយបញ្ញាស្មារតីឲ្យភ្លឺថ្លា ។ វាមាននៅក្នុងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ត្រីសម្បូរខ្លាញ់ គ្រុំ ងាវ ថ្លើម នំប៉័ង អំបិល ចេក ។
យើងក៏ត្រូវបរិភោគទឹកឲ្យបានច្រើនផងដែរ ព្រោះកង្វះជាតិទឹកអាចប៉ះពាល់ដល់បញ្ញាស្មារតី ជាពិសេសយើងគួរបរិភោគនៅរៀងរាល់ពេលព្រឹកព្រលឹមភ្ញាក់ពីដំណេកឲ្យបាន២កែវ និងឲ្យបានពី២-៤លីត្រក្នុង១ថ្ងៃ ។ យើងគួរទទួលទានកាហ្វេបន្ដិច ព្រោះវាអាចជំនួយឲ្យស្មារតីភ្លឺថ្លា ។ រីឯការទទួលទានតែ យើងគួរទទួលទានយ៉ាងតិច២ពែងក្នុង១ថ្ងៃ អាចជួយកាត់បន្ថយរោគគាំងបេះដូង ។ ចំពោះភេសជ្ជៈដែលដាស់ឲ្យមានកម្លាំងផ្សេងៗ ដូចជា សុរា ជាដើម គួរជៀសវាងទទួលទានច្រើនពេក ព្រោះពីដំបូងវាអាចបង្កើនកម្លាំង ប៉ុន្ដែក្រោយមកវាបែរជាធ្វើឲ្យខ្សោយកម្លាំងទៅវិញ ។

ទន្ទឹមនឹងការប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីថែទាំសុខភាពឲ្យមាំមួន និងមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្លាំងក្លាអាចប្រឆាំងការលុកលុយនៃមេរោគផ្សេងៗ យើងក៏គួរគប្បីយកចិត្ដទុកដាក់លើកត្ដាមួយចំនួនទៀតផងដែរ ដូចជា ៖

ត្រូវមានអនាម័យលើខ្លួនប្រាណ សម្លៀកបំពាក់ និងទីកន្លែងរស់នៅជាប្រចាំ
ត្រូវគោរពពេលវេលាសម្រាកឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ បរិភោគឲ្យទៀងពេលវេលា
ហាតប្រាណ ឬកីឡា
អនុវត្តវិធានការណ៍ការពារជំងឺឆ្លងផ្សេងៗ ៕

ការទស្សន៍ទាយហោរាសាស្ដ្រសៀមក្នុងឆ្នាំ២០១០

choukhmer — Sat, 14 Nov 2009 14:58:31 +0000

ហោរាលោកសូរ៉ាចចា មួលយូ និងសៀវភៅទស្សន៍ទាយផ្ដេសផ្ដាស

ការទស្សន៍ទាយហោរាសាស្ដ្រសៀមក្នុងឆ្នាំ២០១០ព្រមានពីសង្គ្រាមខណៈកម្ពុជាចង់បានតែសុខសន្ដិភាព

ហោរាម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសសៀមបានធ្វើការទស្សន៍ទាយថា កម្ពុជានឹងបញ្ជូនទ័ពចូលធ្វើការវាយប្រហារធ្វើឱ្យមានការបង្ហូរឈាមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។ ការទស្សន៍ទាយនេះបានទទួលនូវការចំអកភ្លាមៗពីអ្នកវិភាគនៅកម្ពុជាថា «ភូតនៅហោរចោរនៅជាង» មិនចាំបាច់ចាត់ទុកជាការពិតឡើយ ហើយក៏ខុសទៅនឹងអ្វីដែលកំពុងកើតឡើងដែរ គឺកម្ពុជាបានប្រកាសរួចហើយថា មិនត្រូវការទឹកដីសៀមសូម្បីមួយមីល្លីម៉ែត្រឡើយ ។

ការទស្សន៍ទាយនេះដែលបានចុះផ្សាយនៅក្នុងកាសែតសៀមឈ្មោះ«ម៉ាទីឈុន» ផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩ បានឱ្យដឹងបន្ថែមថា បច្ចុប្បន្នបញ្ហាសម្ព័ន្ធភាពរវាងប្រទេសសៀម និងកម្ពុជាហាក់ដូចជាមានភាពតានតឹងនៅគ្រប់ពេល ។ ការទស្សន៍ទាយនេះបាននិយាយថា បើសិនជាមានបញ្ហាស្មុគស្មាញដូចពេលបច្ចុប្បន្ន ការប្រឈមមុខរវាងសៀម និងកម្ពុជាអាចស្របទៅតាមការទស្សន៍ទាយ ។ គ្រូទាយនេះគឺលោក សូរ៉ាចចា មួលយូ ជាហោរាល្បីឈ្មោះនៅសៀម បានទស្សន៍ទាយនៅក្នុងសៀវភៅហោរាសាស្ដ្រប្រចាំឆ្នាំ២០១០ដែលកំពុងចេញលក់នៅក្រុងបាងកក ។

នៅក្នុងសៀវភៅហោរាសាស្ដ្រដែលចេញលក់ក្នុងពេលនេះបានទស្សន៍ទាយថា «នៅក្នុងខែកុម្ភៈ សៀមនឹងជួបស្ថានភាពតានតឹងដោយអំពើគ្រោះបាបក្នុងមុំ៣ជ្រុង ហើយមានព្រះអាទិត្យជាអ្នកជួយបំពេញបន្ថែមឱ្យគ្រប់ជ្រុង ។ ដូច្នេះរឿងរ៉ាវមិនល្អនឹងកើតឡើង គឺមានឧប្បត្ដិហេតុធ្ងន់ធ្ងរ ។ ស្ថានភាពផ្ទៃក្នុងដែលគួរឱ្យបារម្ភ គឺអាចធ្វើឱ្យមានភាពជ្រួលច្របល់ ឬមានអ្នកញុះញង់ឱ្យច្របូកច្របល់បាន អាចមានការប្រឈមមុខគ្នាខ្លះជាមួយប្រទេសជិតខាង មានរឿងប៉ះពាល់ជាងមួយសបា្ដហ៍ ជាហេតុធ្វើឱ្យមានភាពមួហ្មង ។ នៅក្នុងខែមេសាខាងមុខ ដួងរាសីនៃប្រទេសសៀមបានគោចរចូលដល់មុំឆាកជាមួយដួងរាសីនៃអំពើបាបដែលបង្កើតមុំជាចតុកោណ និងមើលឃើញថា ស្រុកទេសនៅតែមានភាពពិបាកទាំងនៅផ្នែកខាងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ។ ហេតុការណ៍នៅផ្នែកខាងក្រៅបានចោមរោមសម្រុកចូលមកជាក់ស្ដែងបញ្ហាជាមួយភូមា និងកម្ពុជានឹងនាំយកភាពក្ដៅក្រហាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយហេតុការណ៍គួរឱ្យមានការបារម្ភអាចឈានទៅដល់ខែឧសភា ។ ចំណែកនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន នឹងមានការទាស់គ្នាជាមួយប្រទេសជិតខាងដូចជាកម្ពុជា និងភូមា គឺធ្ងន់ធ្ងរ» ។

គួររំលឹកថា ហេតុការណ៍ផ្សេងៗអាចឈានដល់ចំណុចបែកបាក់ដូចជាការទស្សន៍ទាយក្នុងខែសីហាដែលថា «កម្ពុជានឹងធ្វើការរុលដល់ប្រទេសសៀមដោយការបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពចូលវាយប្រហារទាហានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតយ៉ាងច្រើន ជាហេតុធ្វើឱ្យដល់ពេលវេលាដែលសៀមនឹងឈានចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមមិនធ្លាប់មានសោះជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងអំឡុងពេលជាយូរមកហើយ ។ ចាត់ទុកថាជាអំពើនៃការប្រយុទ្ធដ៏ពិតប្រាកដមួយឥទ្ធិពលនៃដួងជតារាសីគឺព្រះរាហូធ្វើឱ្យមានមុំនៃការវៀចវេររបស់ប្រទេសបើសិនជាសៀមនៅព្រងើយកន្ដើយចំពោះបញ្ហាដែលកាន់តែមានភាពធ្ងន់ធ្ងរ» ។

ការទស្សន៍ទាយខាងលើនេះ សម្រាប់ក្រុមអ្នកវិភាគខ្មែរបានមើលឃើញផ្ទុយពីនេះដូចជាការទាយថា កម្ពុជានឹងលើកទ័ពចូលលុកលុយ និងវាយប្រហារដល់ប្រទេសសៀម គឺជាបញ្ហាគួរឱ្យអស់សំណើចបំផុតព្រោះថា អ្នកវិភាគខ្មែរបានចង្អុលបង្ហាញពីហេតុការណ៍ជាក់ស្ដែងបំផុតនោះ គឺមួយឆ្នាំមកហើយដែលទាហានសៀមចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា តើពេលទាហានសៀមចូលឈ្លានពាននោះគ្រូទាយនេះមាននិយាយទេ ? ពេលនេះ និងពេលអនាគតខ្មែរគ្មានមហិច្ឆតាឆក់ប្លន់ទឹកដីនរណាទេ ដូច្នេះសៀមមិនបាច់ភ័យឡើយ ហើយការទាយរបស់ហោរារូបនោះក៏អាចផ្ទុយទៅវិញទេថា បើទាហានសៀមហ៊ានតែចូលរំលោភឈ្លានពានដូចកាលពីជាង១ឆ្នាំមុន ពិតណាស់ពួកគេនឹងត្រូវវីរយុទ្ធជនការពារទឹកដីមិនខ្លាចនឹងលះបង់ជីវិតការពារបូរណភាពទឹកដីនោះឡើយ ។

បញ្ហាទាំងអស់គឺបង្កមកពីខាងសៀមទាំងអស់ បន្ទាប់ពីបរាជ័យក្នុងការចង់ទាមទារធ្វើជាម្ចាស់ប្រាសាទព្រះវិហាររបស់ខ្មែរជារបស់ខ្លួន ដើម្បីចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ។ សរុបមកការទស្សន៍ទាយផ្ដេសផ្ដាសរបស់ហោរាសៀមរូបនេះមិនដឹងថា ផ្អែកទៅលើអ្វីនោះឡើយ បើគេមើលមេឃមើលផ្កាយក៏លែងទាយត្រូវអស់ហើយ ព្រោះបរិយាកាសលើផែនដីប្រែប្រួល ។ អ្នកវិភាគខ្មែរបាននិយាយថា បើគ្រប់គ្នាស្រឡាញ់សន្ដិភាពមិនឈ្លានពានគ្នានោះ វាគ្មានរឿងរ៉ាវក្ដៅក្រហាយណាមួយនោះឡើយ ៕

(ដកស្រង់ពីសារព័ត៌មានកោះសន្ដិភាព ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩)

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងយុត្តិធម៌

choukhmer — Sat, 14 Nov 2009 06:24:32 +0000

យុត្តិធម៌ជាពាក្យស័ក្តិសិទ្ធិព្រោះអាចឲ្យគេឈ្នះ ចាញ់ រស់ ឬស្លាប់

យើងគប្បីចាប់ផ្ដើមដោយការសិក្សាពាក្យថា រាជា ។ បើតាមសៀវភៅឈ្មោះព្រះបាទធម្មិកបានអះអាងថា រាជា នេះជាសម្រែករបស់មហាជនស្រែកសម្ដែងនូវក្ដីរីករាយ អំណរសាទរចំពោះបុគ្គលណាម្នាក់ដែលបានបំពេញការងារជាប្រយោជន៍ ឬការពារពួកគេរហូតដល់ពួកគេពេញចិត្ត ពេញប្រមាត់ មិនអាចទប់ចិត្តបាន ហើយបញ្ចេញសំឡេងថា «រាជា ! រាជា !» ដែលមានន័យថា «ពេញចិត្តហើយ ! ពេញចិត្តហើយ !» ឬថា «ពេញចិត្តណាស់ ! ពេញចិត្តណាស់ !» ។

ដោយឃើញថា បុគ្គលនោះមានសមត្ថភាព និងគុណធម៌លើសគេទាំងពួងធ្វើឲ្យពួកគេពេញចិត្ត ទុកចិត្ត ស្រឡាញ់ចូលចិត្តប្រគល់នូវនាទីឲ្យបុគ្គលនោះជាអ្នកមើលការខុសត្រូវពួកគេជាអ្នកសម្រេចលើជោគវាសនារបស់ពួកគេនាំពួកគេទៅណា ពួកគេនឹងទៅតាមពេលមានវិវាទកើតឡើងម្ដងៗជាអ្នកសម្រេចថា ពួកគេមួយណាជាអ្នកខុស និងជាអ្នកត្រូវ និងសម្រេចចិត្តថា បុគ្គលណាគួរដល់នូវការផ្ចាញ់ផ្ចាល ។ បុគ្គលនោះត្រូវបានគេហៅថា រាជា ដែលមានន័យថា បុគ្គលជាទីពេញចិត្ត ជាទីទុកចិត្ត ។ ប្រការនេះក៏មានចែងនៅក្នុងសៀវភៅកប្បកដ្ឋាដែលនិយាយពីការវិវត្តន៍ដំបូងៗរបស់មនុស្ស និងពិភពលោកផងដែរ ។

រាប់ពាន់ឆ្នាំក្រោយមក បុគ្គលជា រាជា នោះមិនសូវបំពេញការងារឲ្យជាទីពេញចិត្តរបស់ពួកគេ ដូចជា លម្អៀង ឃោរឃៅព្រៃផ្សៃ និងភាពល្មោភជាដើម ។ ចាប់ពីពេលនោះមក តំណែងជារាជា ជាតំណែងដែលភាគច្រើនបានមកដោយការដណ្ដើមគ្នា ។ បុគ្គលខ្លះមានសមត្ថភាពដណ្ដើមយកតំណែងនេះ ហើយក៏ធ្វើឲ្យមនុស្សស្រឡាញ់ចូលចិត្តបានច្រើន ចំណែកអ្នកខ្លះមិនមានគុណធម៌ មិនមានយុត្តិធម៌ក៏ប្រើសិទ្ធិ ប្រើអំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជា រាជា នោះ ដើម្បីប្រព្រឹត្តធ្វើអំពើសាហាវព្រៃផ្សៃ ជិះជាន់ កាប់សម្លាប់ រឹបអូសយករបស់ណាដែលខ្លួនចង់បានតាមទំនើងចិត្ត ហើយចង់សម្រេចដាក់ទោសទណ្ឌកម្មបុគ្គលណាឲ្យបុគ្គលណាសស្លាប់ ឬរស់តាមតែអណ្ដាតរបស់ខ្លួន ដោយពុំគិតពីគុណធម៌ ឬយុត្តិធម៌ជាដើម ។ ពាក្យថា រាជា ក៏ក្លាយទៅជាពាក្យគេសម្គាល់លើបុគ្គលដែលមានសិទ្ធិអំណាចជាងគេជាងឯងគឺស្ដេច ប៉ុន្តែគេសូវបានគិតដល់អត្ថន័យនៃពាក្យនេះឡើង ។

នៅក្នុងមហាបទុមជាត៌ក ព្រះពុទ្ធបានសម្ដែងអំពីគោលធម៌សម្រាប់បុគ្គលជាស្ដេចប្រតិបត្តិដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ទសពិធរាជធម៌ គឺធម៌ ឬគោលការណ៍១០យ៉ាងសម្រាប់ស្ដេច ឬបុគ្គលដែលជាអ្នកដឹកនាំ ។

បច្ចុប្បន្ននេះ រាជា ឬស្ដេច បានសាបរលាបអស់ពីប្រទេសមួយចំនួនបើទោះជានៅក៏រាជានោះមិនសូវមានកាតព្វកិច្ចច្រើនដូចពីអតីតកាលដែរ ។ ជាតួយ៉ាងនៅប្រទេសកម្ពុជា ព្រះរាជាទ្រង់គង់ជាម្លប់ តំណាងឯករាជ្យជាតិ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនកាន់អំណាចឡើយ ។ សិទ្ធិអំណាច និងកាតព្វកិច្ចភាគច្រើនរបស់ព្រះរាជាពីអតីតកាលបានត្រូវគេប្រគល់ទៅឲ្យបុគ្គលម្នាក់ផ្សេងទៀតដែលនៅប្រទេសខ្លះគេហៅថា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រធានាធិបតី អធិការបតី ឬអគ្គលេខធិការ ជាដើម ដែលជាសរុបទៅបុគ្គលទាំងនោះគេហៅថា អ្នកដឹកនាំ ។

ដោយមិនចង់ដើរជាន់ដានចាស់ ទើបកាតព្វកិច្ចមួយចំនួនជាតួយ៉ាងសិទ្ធិ អំណាច និងកាតព្វកិច្ចនៃការសម្រេចថាអ្នកណាខុស អ្នកណាត្រូវ និងកំណត់ថា អ្នកណាមានទោស ឬមិនមានទោស ពោលគឺការវែកញែករកយុត្តិធម៌នោះត្រូវបានដកហូតចេញពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រធានាធិបតី អធិការបតី ឬអគ្គលេខធិការជាដើមនោះទៀត ហើយប្រគល់ទៅឲ្យបុគ្គលម្នាក់ទៀតដែលគេហៅថា ចៅក្រម ឬតុលាការ ដែលមានន័យថា ជាអ្នកអារកាត់ដោយមានការថ្លឹងថ្លែងឲ្យស្មើភាព ឬយុត្តិធម៌ដោយយកច្បាប់ជាកត្តាវាស់វែង ។

ទោះជាសម័យបច្ចុប្បន្ន បុគ្គលជាចៅក្រម ឬតុលាការនោះមានលក្ខន្តិកៈការងារតឹងរ៉ឹងយ៉ាងណាក្ដី ក៏ជារឿយៗ គេឮការឧទ្ទានឡើងថា «អយុត្តិធម៌ណាស់ ! តុលាការលម្អៀង… !» ។

នៅក្នុងគម្ពីរសុត្តន្តបិដកទីឃនិកាយបាដិកវគ្គមានកត់ត្រាអំពីគោលធម៌សម្រាប់បុគ្គលដែលមាននាទីជាអ្នកសម្រេចសេចក្ដី ឬវិនិច្ឆ័យក្ដី ជៀសវាងឲ្យខាងតែបាន ។ ដូច្នេះ ពេលនេះបញ្ហានៅត្រង់ថា តើគេព្រមអនុវត្តដែរ ឬអត់ ។ ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាអ្នកអង្កេតការណ៍នៅក្នុងតុលាការទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់បានជ្រាបបញ្ហានេះយ៉ាងច្បាស់ ហើយបានរកឃើញដំណោះស្រាយពីឫសគល់នៃបញ្ហានេះទៀតផង ។ ព្រះពុទ្ធបានហៅបញ្ហានេះថា អគតិ ពោលគឺការលម្អៀង ហើយវាមានឫសគល់ ឬប្រភព៤យ៉ាងគឺ ៖

១. ឆន្ទាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះស្រឡាញ់)

បុគ្គលជាសាច់ញាតិ ជាគ្រួសារ ជាជនជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្លួន ជាបក្ខពួករបស់ខ្លួន ឬត្រូវគេសូកប៉ាន់ដោយការផ្ដល់ឲ្យនូវប្រយោជន៍អ្វីមួយជាដើម នៅពេលដែលបុគ្គលទាំងនោះប្រព្រឹត្តខុស ពេលត្រូវគេប្ដឹងក៏តាំងមើលរំលងទោសានុទោសនោះៗ ហើយរលុបរលាយរំសាយកំហុសទាំងនោះ រួចហើយក៏សម្រេចឲ្យបុគ្គលទាំងនោះរួចខ្លួន ។ មួយវិញសោត បុគ្គលទាំងនោះប្រព្រឹត្តខុសមានទំហំធំធេង ដូចជាវាយដំធ្វើបាបអ្នកទន់ខ្សោយ រឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិគេ បំពារបំពានលើអ្នកដទៃ ចាប់រំលោភ ឬកាប់សម្លាប់គេជាដើម នៅពេលមានភស្តុតាង និងសាក្សីជាក់ស្ដែងពេក ក៏បែរជាឲ្យត្រឹមតែសារភាពកំហុស សុំទោសជាដើមក៏ចាប់ទៅ ។ តើភាគីជនរងគ្រោះអាចទទួលយកបានទេ ? សម្រែកអយុត្តិធម៌ប្រាកដជាលាន់ឮឡើង ។

២. ទោសាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះស្អប់ ឬខឹង)

ដោយហេតុបុគ្គលនោះ ក្រុមនោះជាមនុស្ស ឬជាក្រុមគូបដិបក្ខ ឬមាននិន្នាការផ្សេងពីក្រុមខ្លួន ជាមនុស្ស ឬក្រុមដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត ឬធ្លាប់មានគំនុំជាមួយខ្លួនជាដើម ។ ពេលនោះបុគ្គលនោះ ក្រុមនោះមានបញ្ហាក្ដីក្ដាំក៏កាត់ក្ដីឲ្យចាញ់ ឬបើមានកំហុសតិចតួច ក៏ធ្វើឲ្យមានទោសធ្ងន់ជាដើម ។

៣. មោហោគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះវង្វេង ឬល្ងង់ខ្លៅ)

ដោយហេតុខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន ទើបទទួលបានភស្តុតាង និងសាក្សីដែលគេក្លែងបំភ័ន្តព័ត៌មានមិនពិត ទើបកាត់ក្ដីខុស ។ ភាពមិនឆ្លៀវឆ្លាតក្នុងកិច្ចអង្កេត និងថ្លឹងថ្លែងហេតុការណ៍ ក៏មិនអាចវិនិច្ឆ័យក្ដីឲ្យបានសុក្រឹត ។

៤. ភយាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះភ័យខ្លាច)

បុគ្គល ឬសាចញាតិបក្ខពួករបស់បុគ្គលដែលមានឋានៈ បុណ្យស័ក្តិ ឬទ្រព្យសម្បត្តិជាដើម ដឹងថាបុគ្គលទាំងនោះប្រព្រឹត្តល្មើសហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមិនហ៊ានផ្ដន្ទាទោសទៅតាមនិយាមច្បាប់ដែលបានកំណត់រួចហើយ ដោយហេតុតែខ្លាចឋានៈបុណ្យស័ក្តិបុគ្គលនោះជាដើម ។

បុគ្គលជាអ្នកកាន់ច្បាប់ ឬចៅក្រម តុលាការត្រូវតែជៀងវាងឲ្យខាងតែបាននូវអគតិទាំង៤នេះ ទើបអាចធានាបានថា យុត្តិធម៌នឹងប្រព្រឹត្តទៅចំពោះមនុស្សទូទៅ ។ ព្រះពុទ្ធបានបង្រៀនថា គេអាចលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីរក្សាអវយវៈ លះបង់អវយវៈដើម្បីរក្សាជីវិត ប៉ុន្តែក្នុងករណីខានមិនបាន សុខចិត្តលះបង់ជីវិត (ឬមុខតំណែង) ដើម្បីរក្សាធម៌ ។ ធម៌គឺអ្វីដែលពិតមិនលម្អៀង ឬយុត្តិធម៌នេះឯង ។

ចំណែកអ្នកដឹកនាំត្រូវតែប្រយ័ត្នឲ្យមែនទែន កុំឲ្យធ្លោយធ្លាន់ខ្លួនចូលទៅក្នុងអគតិណាមួយជាដាច់ខាត ។ ជាអ្នកដឹកនាំគេ ជារឿយៗរមែងមានមនុស្សប្លម អែបអប រណែបរណប ចាក់ចេក ចាក់ស្ករ ញុះញង់ ក្លែងបន្លំការពិត (ជាពិសេសមនុស្សនៅក្បែរខ្លួន) ដែលប្រការទាំងនេះឯងធ្វើឲ្យអ្នកដឹកនាំក្លាយជាជនអគតិ ខ្វះយុត្តិធម៌ ខ្វះគុណធម៌ ដោយមិនដឹងខ្លួន ឬដោយចេតនាក៏សឹងមាន ៕

ខឿន សាឃាង

សារព័ត៌មានរស្មីកម្ពុជា ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩

កំប្រុកស៊ីផ្លែល្វា រមួលកទា ផ្សាក្ដិតឈ្លូស

choukhmer — Sat, 14 Nov 2009 06:13:42 +0000

និយមន័យៈ និទណ្ឌភាពរបស់អ្នកខ្លាំង និងភាពរងគ្រោះរបស់អ្នកខ្សោយ ។

អត្ថាធិប្បាយ

សុភាសិតនេះពុំមានន័យយោលទៅផ្នែកអត្ថានុរូបទេ គឺមានន័យជាអត្ថប្បដិរូបសុទ្ធសាធ ។

កំប្រុកស៊ីផ្លែល្វា

ពាក្យនេះលោកសំដៅទៅលើមន្ត្រីពុករលួយដែលស៊ីសំណូក ។ សំណូកលោកប្រៀបទៅនឹងផ្លែល្វាដែលជាផ្លែមិនស្អាតល្អដូចផ្លែឈើឯទៀតៗ ។

ហេតុដែលលោករើសយកសត្វកំប្រុកនេះមកដើរតួក្នុងសុភាសិតនេះ ព្រោះសត្វកំប្រុកអាចរស់នៅក្នុងស្រុកក៏បាននៅក្នុងព្រៃក៏បានឲ្យតែមានដើមឈើដែលមានផ្លែអាចឲ្យវាស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតបាន ។ ម្យ៉ាងទៀតលោកបានលើកយកសត្វកំប្រុកនេះមកធ្វើការប្រៀបធៀប ព្រោះវាជាសត្វរស់នៅតែលើដើមឈើជាតំណាងឲ្យមន្ត្រីថ្នាក់លើ ថ្នាក់ខ្ពស់ ថ្នាក់ធំ ។

រមួលកទា

សត្វទានៅពេលនេះលោកសំដៅយកសត្វទាស្រុកដែលឡើងទ្រនំមិនរួច គឺរស់នៅផ្ទាល់តែនឹងដីឲ្យជាតំណាងបុគ្គលិកតូចទាប ។ គឺបុគ្គលិកដែលមន្ត្រីធំប្រើឲ្យរត់ការ ឬធ្វើការងារដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើខុសច្បាប់ ។

ផ្សាក្ដិតឈ្លូស

ឈ្លូសគឺជាសត្វរស់នៅក្នុងព្រៃ ហើយស៊ីស្មៅជាអារហារ ។ វាមិនដែលស៊ីជីវិតគេទេ ។ ឈ្លូសជាសត្វស្លូតបំផុត និងខ្លាចគេខ្លាំងណាស់ ។ លោកលើកយកសត្វនេះឲ្យជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ និងសាមញ្ញបំផុត ហើយរស់នៅឆ្ងាយពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ។

សំយោគន័យ

ពិតមែនតែសុភាសិតនេះមានបីឃ្លាមែន តែមានន័យជាប់ទាក់ទងគ្នាតែមួយ គឺលោកចង់និយាយថា មានមន្ត្រីពុករលួយម្នាក់ស៊ីសំណូកយ៉ាងឆ្ងាញ់ពេញមាត់ ដោយគ្មានគិតក្រែងអ្វីទាំងអស់ ។ គេត្របាក់ស៊ីដោយសុវត្ថិភាព ។

ប៉ុន្តែ បុគ្គលិកក្រោមឱវាទដែលលោកធំប្រើឲ្យធ្វើកិច្ចការនោះវិញទេ ដែលជាអ្នករងគ្រោះជំនួស ។ អ្នករងគ្រោះនេះមិនហ៊ានថ្លែងការណ៍ពិតទេដោយខ្លាចសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន ។ ម្ល៉ោះហើយ សុខចិត្តទ្រាំលេបថ្ម លេបក្រួសទាំងបង្ខំចិត្ត យ៉ាងរមួលកទៅចុះ ។

រីឯប្រជាពលរដ្ឋដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងរឿងនេះបានត្រឹមតែឈឺចាប់ប៉ុណ្ណោះឯង ។

ឧទាហរណ៍ៈ អ្នកវិនិយោគទុនម្នាក់បនាទៅឃុបឃិតជាមួយមន្ត្រីមានអំណាចម្នាក់ដើម្បីធ្វើប្លង់កាន់កាប់ដី ។ លោកធំប្រើឲ្យភ្នាក់ងារទៅដេញប្រជាពលរដ្ឋចេញដោយជ្រកក្រោមផ្លាកដីអភិវឌ្ឍន៍ ។ ជួនកាលគេរុះរើផ្ទះសម្បែងគ្នាអស់ទៀតផង ។ ឯប្រជាពលរដ្ឋគ្មានអ្វីទៅតវ៉ាឲ្យឈ្នះគេទេ ព្រោះអង្ករក្លាយជាបាយអស់ហើយ ។ ម្ល៉ោះហើយមានតែក្ដីក្ដៅក្រហាយ និងឈឺចាប់យ៉ាងខ្លោចផ្សាតែប៉ុណ្ណោះឯង ៕

សុភាសិតផ្សេងទៀត

ស្វែងយល់ពាក្យ «កណ្ដែងកណ្ដោច»

choukhmer — Sat, 14 Nov 2009 06:07:18 +0000

«កណ្ដែងកណ្ដោច» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា ត្រមោចឯកឯងនៅក្នុងទីស្ងាត់ ឥតមានសូរស័ព្ទអ្វីទៅបណ្ដាលឲ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានតែនាំឲ្យមានសេចក្ដីសង្វេគចិត្ត ។ បរិវារស័ព្ទ «កណ្ដែង» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កណ្ដែងតែម្នាក់អោច» ពោលគឺ «កណ្ដោចតែម្នាក់ឯង» ។

បរិវារស័ព្ទខ្មែរផ្សេងទៀត

Chouk Khmer

កោកៗ​សឹក​តែ​មាត់​ត្រដោក​ឆ្អែត​តែ​ពោះ​ក្របី

អត្ថាធិប្បាយ

អត្ថានុរូប

អត្ថប្បដិរូប

ស្វែង​យល់​ពាក្យ «កន្ត្រេក​កន្ត្រាក»

ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេច​កន)

១. ឯកសារ​មហា​បុរស​ខ្មែរ

ផែនដី​ព្រះ​ស្រីសុគន្ធបទ ពី​គ.ស​១៥០៤ ដល់​គ.ស​១៥១២

កុំ​ពត់​ស្រឡៅ​កុំ​ប្រដៅ​ស្រី​មានះ

អត្ថាធិប្បាយ

កុំ​ពត់​ស្រឡៅ

កុំ​ប្រដៅ​ស្រី​មានះ

ស្វែង​យល់​ពាក្យ «កន្តិញ​កន្តុញ»

ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ចំពោះ​ចំណីអាហារ​ និង​វិធាន​ថែរក្សា​សុខភាព

១. Borax (Na2B4O7, 6H2O) ឬ ទឹក​អន្សា

២. ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វ​ល្អិត (Phosphate and Carbonate group)

៣. ហ្វរម៉ុល (Formal)

៤. អ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត និង​ថ្នាំ​ធ្វើ​ឲ្យ​ស (Hydrosulfite and bleaching agent)

៥. អាស៊ីត​សាលីស៊ីលីក (Salicylic acid)

៦. សារធាតុ​បង្កើន​ពណ៌ (Synthetic colour)

ការ​ទស្សន៍​ទាយ​ហោរាសាស្ដ្រ​សៀម​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០

ព្រះពុទ្ធ​សាសនា និង​យុត្តិធម៌

យុត្តិធម៌​ជា​ពាក្យ​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ព្រោះ​អាច​ឲ្យ​គេ​ឈ្នះ​ ចាញ់ រស់ ឬ​ស្លាប់​

១. ឆន្ទាគតិ (លម្អៀង ឬ​អគតិ​ព្រោះ​ស្រឡាញ់)

២. ទោសាគតិ (លម្អៀង ឬ​អគតិ​ព្រោះ​ស្អប់ ឬ​ខឹង)

៣. មោហោគតិ (លម្អៀង ឬ​អគតិ​ព្រោះ​វង្វេង ឬ​ល្ងង់ខ្លៅ)

៤. ភយាគតិ (លម្អៀង ឬ​អគតិ​ព្រោះ​ភ័យខ្លាច)

កំប្រុក​ស៊ី​ផ្លែ​ល្វា រមួល​កទា ផ្សា​ក្ដិត​ឈ្លូស

អត្ថាធិប្បាយ

កំប្រុក​ស៊ី​ផ្លែល្វា

រមួល​ក​ទា

ផ្សា​ក្ដិត​ឈ្លូស

សំយោគ​ន័យ

ស្វែង​យល់​ពាក្យ «កណ្ដែង​កណ្ដោច»

កោកៗសឹកតែមាត់ត្រដោកឆ្អែតតែពោះក្របី

ស្វែងយល់ពាក្យ «កន្ត្រេកកន្ត្រាក»

ព្រះស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)

១. ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

ផែនដីព្រះស្រីសុគន្ធបទ ពីគ.ស១៥០៤ ដល់គ.ស១៥១២

កុំពត់ស្រឡៅកុំប្រដៅស្រីមានះ

កុំពត់ស្រឡៅ

កុំប្រដៅស្រីមានះ

ស្វែងយល់ពាក្យ «កន្តិញកន្តុញ»

ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះចំណីអាហារ និងវិធានថែរក្សាសុខភាព

១. Borax (Na₂B₄O₇, 6H₂O) ឬ ទឹកអន្សា

២. ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (Phosphate and Carbonate group)

៤. អ៊ីដ្រូស៊ុលហ្វីត និងថ្នាំធ្វើឲ្យស (Hydrosulfite and bleaching agent)

៥. អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក (Salicylic acid)

៦. សារធាតុបង្កើនពណ៌ (Synthetic colour)

ការទស្សន៍ទាយហោរាសាស្ដ្រសៀមក្នុងឆ្នាំ២០១០

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងយុត្តិធម៌

យុត្តិធម៌ជាពាក្យស័ក្តិសិទ្ធិព្រោះអាចឲ្យគេឈ្នះ ចាញ់ រស់ ឬស្លាប់

១. ឆន្ទាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះស្រឡាញ់)

២. ទោសាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះស្អប់ ឬខឹង)

៣. មោហោគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះវង្វេង ឬល្ងង់ខ្លៅ)

៤. ភយាគតិ (លម្អៀង ឬអគតិព្រោះភ័យខ្លាច)

កំប្រុកស៊ីផ្លែល្វា រមួលកទា ផ្សាក្ដិតឈ្លូស

កំប្រុកស៊ីផ្លែល្វា

រមួលកទា

ផ្សាក្ដិតឈ្លូស

សំយោគន័យ

ស្វែងយល់ពាក្យ «កណ្ដែងកណ្ដោច»