សំណែន
សំណែន (ន.) របស់ដែលសែន ភោជនដែលសែនៈ សំណែនខ្មោច សំណែនដូនតា ។
កាលគាត់នៅរស់ម្ដេចក៏មិនប្រឹង
ធ្មេញគាត់នៅរឹងបានឆ្ងាញ់ពិសា
លុះដល់ស្លាប់បាត់ទើបចាត់អាហារ
រៀបសែនកុងម៉ាខ្មោចណាមកស៊ី ៕
ដោយ លី ថៃលី
October 27, 2009
October 20, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កខែកកខោក»
«កខែកកខោក» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា សូរឮដោយរបស់ដែលចាស់ចង់បែក មិនជិតស្និទ្ធ ។ បរិវារស័ព្ទ «កខែក» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កខែកឮសូរដូចជាចង់បោក» ពោលគឺ «កខោកឮសូរដូចជាចង់បែក» ។
October 18, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កខិកកខក់»
«កខិកកខក់» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា ឈ្លក់ ឬរង្គោះ ។ សូរឮដោយឈ្លក់ទឹក ដោយរង្គោះ ។ បរិវារស័ព្ទ «កខិក» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កខិកដូច ឈ្លក់តក់» គឺ «កខក់ដូចឈ្លក់ទឹក» ។ អ្នកខ្លះនិយាយជាពាក្យ «កខិកកខុប» ។
October 8, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កក្អិចកក្អៀក»
«កក្អិចកក្អៀក» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា ឮសូរមាត់សើចច្រើនពុំដាច់ស្នូរ ។ សើចលេងកក្អិចកក្អៀក ។ បរិវាស័ព្ទ «កក្អិច» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កក្អិចមិនចេះទៀក» គឺ «កក្អៀកមិនចេះតិច» ពោលគឺសើចកខិចលេងពុំចេះដាច់ស្នូរ ៕
October 5, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កក្អាកកក្អាយ»
«កក្អាកកក្អាយ» ដែលឮសូរសើចសប្បាយ ។ សើចកក្អាកកក្អាយ ។ល។ បរិវាសព្ទ «កក្អាយ» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កក្អាយដោយសើចសាបាក» គឺ «កក្អាកដោយសើចសប្បាយ» ។
October 3, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កកែងកកេង»
«កកែងកកេង» តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា កិរិយាពុំគប្បី កោង ព្រហើន ឥតមានលំអុតលំឱន ។ វរិវារស័ព្ទ «កកែង» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កកែងធ្វើឫកដូចព្រះស្ដោង» គឺ «កកោងធ្វើឫកដូចព្រះស្ដែង» ពោលគឺ សម្ដែងឫកដូចអ្នកធំសម្បើម ។
ចំណាត់ថ្នាក់ និងប្រភេទអនុផលព្រៃឈើ
កាលណាគេនិយាយអំពីព្រៃឈើ គឺគេតែងតែសំដៅទៅលើរុក្ខជាតិធំៗ ខ្ពស់ៗ ជាឈើប្រណិតដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់វិស័យសំណង់ គ្រឿងសង្ហារិម និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ ។ ការពិត ព្រៃឈើបានផ្ដល់នូវរុក្ខជាតិ និងផលិតផលបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗទៀត ដូចជា ស្លឹក សំបក ផ្កា ផ្លែ ជ័រ ឫស ផ្សិត ជាដើម ដែលគេហៅថា អនុផលព្រៃឈើ ។ យោងតាមឧបសម្ព័ន្ធនៃប្រកាសលេខ១៣២ប្រក.កសក ចុះថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៥ របស់ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ អនុផលព្រៃឈើត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា១៤ប្រភេទ ដែលក្នុងនោះឈ្មោះពពួកកូនឈើ ឫស្សី តាលព្រឹក្ស ផ្ដៅ វល្លិ ជ័រ ក្រមួន មានរៀបរាប់យ៉ាងច្រើន សឹងមិនគួរឲ្យជឿថាក្នុងព្រៃពិតជាមានរុក្ខជាតិដទៃសម្បូណ៌បែបយ៉ាងនេះសោះ និងគួរឲ្យស្ងើចសរសើរដល់ដូនតាយើងដែលបានកំណត់ឈ្មោះឲ្យ និងនៅរក្សាចងចាំបន្តៗជាច្រើនជំនាន់ ។ សូមប្រិយមិត្តចូលរួមរៀបរាប់អំពីអនុផលព្រៃឈើជាមួយខ្ញុំដូចខាងក្រោម ៖
១.ឈើបន្ទាប់បន្សំ កូនឈើ និងអនុផលប្រើប្រាស់ក្នុងសំណង់ជាលក្ខណៈប្រពៃណី មានជាអាទិ៍ ៖
១‑សសរមូលគ្រប់ប្រភេទ ទំហំ១៥‑២៥សម ២‑ដើមព្រាលព្រៃ ៣‑បង្គោលក្រាក់ ៤‑បង្គោលស្មាច់ ៥‑បង្គោលឈើប្រភេទផ្សេងទៀត ៦‑ស្បូវ ៧‑កណ្ដបស្បូវ ៧‑ស្លឹកខ័ណ្ឌម៉ា ៨‑ស្លឹករុក្ខជាតិព្រៃផ្សេងទៀតដែលអាចធ្វើកណ្ដបស្លឹកបាន ១០‑កូនឈើប្រឡៅមូលគ្រប់ប្រភេទទំហំគល់ក្រោម២០សម ១១‑ដើមកក់ ១២‑ដើមកញ្ចូត ១៣‑ដើមប្រី ១៤‑ដើមបបោស ១៥‑ដើមត្រែង ១៦‑ដើមស្ដា ១៧‑ស្លឹកទ្រាំង ១៨‑សំបកឈើព្រៃដែលអាចគាបធ្វើដំបូល ឬជញ្ជាំងបាន
២.ឈើថាមពល មានជាអាទិ៍ ៖
១‑ឧសចម្រុះប្រភេទ ២‑ធ្យូងចម្រុះ ៣‑គ្រឿងឆេះផ្សេងទៀតដែលកែច្នៃពីអនុផលព្រៃឈើ ឬកាកសំណល់ឈើ
៣.ឫស្សី តាលព្រឹក្ស ផ្ដៅ វល្លិ មានជាអាទិ៍ ៖
ក.ឫស្សីៈ ១‑ឫស្សីឃ្លៃ ២‑ឫស្សីឃ្លីច ៣‑ឫស្សីថ្ងរ ៤‑ឫស្សីទ្រនំមាន់ ៥‑ឫស្សីទ្រនំមាន់ភ្នំ ៦‑ឫស្សីពីងពង់ថ្នោល ៧‑ឫស្សីពីងពង់ស្នរ ៨‑ឫស្សីពកធំ ៩‑ឫស្សីពកតូច ១០‑ឫស្សីព្រៃ ១១‑ឫស្សីព្រេចចន្លួញ ១២‑ឫស្សីព្រេចស្បាត ១៣‑ឫស្សីរលាកធំ ១៤‑ឫស្សីរលាកសាញ់ ១៥‑ឫស្សីរលាកតូច ១៦‑ឫស្សីលរ ១៧‑ឫស្សីអាទិញ ១៨‑ឫស្សីព្រៃផ្សេងទៀត
ខ.តាលព្រឹក្សៈ ១‑ចាក ២‑ជក់ ៣‑ដូងព្រះ ៤‑តាឱន ៥‑ទន្សែ ៦‑ទ្រាំង ៧‑ទ្រៀក ៨‑ផ្អាវ ៩‑ពឹង (តឹង‑ចាលា) ១០‑ស្លាព្រៃ ១១‑ស្លាខ្មៅ ១២‑ស្លាឆ្នាប់ ១៣‑ស្លាស្ងាប ១៤‑តាលព្រឹក្សផ្សេងទៀត
គ.ផ្ដៅៈ ១‑ផ្ដៅក្រែក ២‑ផ្ដៅឈ្វាំង ៣‑ផ្ដៅដំបង ៤‑ផ្ដៅត្រែស ៥‑ផ្ដៅទឹក ៦‑ព្រះផ្ដៅ ៧‑ផ្ដៅយ៉ាក ៨‑ផ្ដៅរពាក់ ៩‑ផ្ដៅសោម ១០‑ផ្ដៅស្នោ (ផ្ដៅអារ៉ែក ផ្ដៅមាស) ១១‑ផ្ដៅស្វា ១២‑ផ្ដៅសឹង ១៣‑ផ្ដៅអាចមន៍មាន់ ១៤‑ផ្ដៅផ្សេងទៀត
ឃ.វល្លិៈ ១‑វល្លិកញ្ជ្រិល ២‑វល្លិកន្ទិតអាល ៣‑វល្លិកាដាត ៤‑វល្លិកំបោរ ៥‑វល្លិក្ដួច ៦‑វល្លិក្រូច ៧‑វល្លិក្រវ៉ាញ (វល្លិចេកទុំ) ៨‑វល្លិខ្ញែ ៩‑វល្លិខ្លែងពណ៌ ១០‑វល្លិខ្លែង ១១‑វល្លិខ្មាញ់ ១២‑វល្លិខ័ណ្ឌម៉ាញី ១៣‑វល្លិខ្នាយមាន់ ១៤‑វល្លិខ្នាយមាន់ស្បាត ១៥‑វល្លិខ្លូត ១៦‑វល្លិខ្សួស ១៧‑វល្លិគុយ ១៨‑វល្លិគ្រូ ១៩‑វល្លិឃ្លាយ ២០‑វល្លិចារ ២១‑វល្លិចេកទុំ ២២‑វល្លិឆ្នាល់មាន់ស្បាត ២៣‑វល្លិឆ្នូត ២៤‑វល្លិជ័របាញ់ ២៥‑វល្លិជណ្ដើរស្វា ២៦‑វល្លិជុច ២៧‑វល្លិជុយ ២៨‑វល្លិដំឡូងត្រែង ២៩‑វល្លិដំឡូងទៀន ៣០‑វល្លិដំឡូងជ្រូក ៣១‑វល្លិដំឡូងស្រំ ៣២‑វល្លិដំឡូងស្យា ៣៣‑វល្លិដំឡូងទឹក ៣៤‑វល្លិដឹស ៣៥‑វល្លិដោះគុណ ៣៦‑វល្លិដែក (វល្លិព្រហ្មលោក) ៣៧‑វល្លិត្នោត ៣៨‑វល្លិត្របែងជើងក្មេង ៣៩‑វល្លិត្រី ៤០‑វល្លិតាអើក ៤១‑វល្លិតាអាញ់ ៤២‑វល្លិតាលុង ៤៣‑វល្លិតាលឹងក្រហម ៤៤‑វល្លិតាលឹងស ៤៥‑វល្លិទ្រាលដោះក្របី ៤៦‑វល្លិទ្រាលស្វា ៤៧‑វល្លិទំពាំងបាយជូរ ៤៨‑វល្លិទឹក ៤៩‑វល្លិធ្លក ៥០‑វល្លិបណ្ដូលពេជ្រ ៥១‑វល្លិប្រេងក្រហម ៥២‑វល្លិព័ន្ធ ៥៣‑វល្លិពងក្ដស្វា ៥៤‑វល្លិពុលឯក ៥៥‑វល្លពុម្ព (វល្លិអំពុងស្រមោជ) ៥៦‑វល្លិពុម្ពមាន់ ៥៧‑វល្លិព្រៃស ៥៨‑វល្លិព្រះតាហ៊ុង ៥៩‑វល្លិមហាមេឃ ៦០‑វល្លិយាវខ្មៅ ៦១‑វល្លិយាវស ៦២‑វល្លិរមៀត ៦៣‑វល្លិរមួលភ្លើង ៦៤‑វល្លិលែនពេន ៦៥‑វល្លិលក្ខ ៦៦‑វល្លិស្កៀរ ៦៧‑វល្លិស្លែងដងដាង ៦៨‑វល្លិស្លែងវារ ៦៩‑វល្លិស្រឡៅអន្ទេរ ៧០‑វល្លិសង្ឃុត ៧១‑វល្លិសណ្ដា ៧២‑វល្លិស្នូក ៧៣‑វល្លិអែម ៧៤‑វល្លអន្ទ្រង ៧៥‑វល្លិអាវនរ ៧៦‑វល្លិអាវក្រពើ ៧៧‑វល្លិអង្កត់ក្រហម (ជ្រៃជ្រួយ) ៧៨‑វល្លិអង្កត់សរ ៧៩‑វល្លិអង្គុញ ៨០‑វល្លិអន្ទង់ ៨១‑វល្លិអន្ទង់ង៉ា ៨២‑វល្លិអំពិល ៨៣‑វល្លិអំពុស ៨៤‑វល្លិផ្សេងទៀត
៤.អនុផលឱសថ មានជាអាទិ៍ ៖
ក.ប្រើសម្រាប់មនុស្សៈ ១‑កញ្ចុះដង្កូវ (ស្លឹក) ២‑កញ្ជើបាយដាច (គ្រាប់ ដើម និងឫស) ៣‑កណ្ដោល (សំបក) ៤‑កណ្ដាប់ចង្អេរ (ដើម) ៥‑កន្ទ្រំធារី (ដើម និងមើម) ៦‑កន្ទ្រោក (ស្លឹក សំបក និងឫស) ៧‑កន្ទ្រោកដំរី (ដើម និងឫស) ៨‑កន្ទ្រោកខ្មោច (ស្លឹក) ៩‑កន្ទ្រោករលាយខួរ (ស្លឹក) ១០‑កន្លើតចចក (ដើម) ១១‑កន្ទេចអាល (ស្លឹក) ១២‑កន្ទួតព្រៃ (សំបក) ១៣‑កន្ទុយដំរី (ស្លឹក) ១៤‑កន្ទុយក្ងោក (ឫស) ១៥‑កន្ទុយល្វេ (សំបក) ១៦‑កន្ទុយកំប្រុក (ដើម និងស្លឹក) ១៧‑កន្ទុយត្រកួត (ផ្កា និងឫស) ១៨‑កន្ធំថេតព្រៃ (ផ្លែ) ១៩‑កុលាបភ្នំ (ឫស) ២០‑កុមារពេជ្រ (មើម) ២១‑កោងកាងភ្នំ (សំបក) ២២‑កំពាន (ឫស) ២៣‑កំពីងរាជ (ស្លឹក និងឫស) ២៤‑កំរើកគុម្ព (ឫស) ២៥‑កំភ្នាង (សំបក និងឫស) ២៦‑កាំរទេះ (ស្លឹក និងផ្កា) ២៧‑កាំរទេះដង (ស្លឹក) ២៨‑ក្ដាំងបាយ (ឫស) ២៩‑ក្បាលកន្លង់ (សំបក) ៣០‑ក្បាលរុយ (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៣១‑ក្បកដំរី (ស្លឹក) ៣២‑ក្រាមរមាស (សំបក) ៣៣‑ក្រាយ (សំបក) ៣៤‑ក្រពុលបាយ (ស្លឹក និងសំបក) ៣៥‑ក្រចាប់ស្នែពីរ (ផ្លែ) ៣៦‑ក្របៅផ្លែធំ (គ្រាប់) ៣៧‑ក្របៅផ្លែតូច (គ្រាប់) ៣៨‑ក្រពេន (ឫស) ៣៩‑ក្រពេនទឹក (ស្លឹក) ៤០‑ក្រកោដំរី (គ្រាប់) ៤១‑ក្រញឹបក្រហម (ស្លឹក និងឫស) ៤២‑ក្រកី (គ្រាប់) ៤៣‑ក្រឡាំពែ (ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ និងឫស) ៤៤‑ក្រូចព្រៃ (ដើម) ៤៥‑ក្រវាញ (គ្រាប់) ៤៦‑ក្លន (ឫស) ៤៧‑ក្អួត (គ្រាប់) ៤៨‑ខ្ជឹង (ស្លឹក និងគ្រាប់) ៤៩‑ខ្ទម្ពធំ (ឫស) ៥០‑ខ្ទម្ពទឹក (សំបក និងឫស) ៥១‑ខ្ទម្ពគោក (សំបក) ៥២‑ខ្មាញ់ (ស្លឹក) ៥៣‑ខ្លែងពណ៌ (គ្រាប់) ៥៤‑ខ្លាញ់ក្ដាម (ឫស) ៥៥‑ខ្លុង (ឫស) ៥៦‑ខ្វាវ (ឫស) ៥៧‑ខ្វាវបន្លា (ស្លឹក) ៥៨‑គគីរ (សំបក) ៥៩‑គុមក្វាត់ (ស្លឹក) ៦០‑គ្រើល (សំបក) ៦១‑គែលលក (ស្លឹក និងដើម) ៦២‑គោមួយ (សំបក និងឫស) ៦៣‑គ្រុង (ឫស) ៦៤‑ឃ្លៃ (ស្លឹក និងផ្លែ) ៦៥‑ឃ្មុំ (ទឹក) ៦៦‑ងប់ (ឫស) ៦៧‑ចង្ក្រង់ស្វា (ផ្កា) ៦៨‑ចង្ក្រង់ស្វាធំ (ផ្លែ) ៦៩‑ចន្ទន៍ក្រស្នា (ដើម) ៧០‑ចាន់ព្រៃ (ផ្លែ និងផ្កា) ៧១‑ចារ (ដើម និងគ្រាប់) ៧២‑ចែង (ស្លឹក) ៧៣‑ចំប៉ីព្រៃ (ស្លឹក និងផ្កា) ៧៤‑ចំបក់ប្រាំង (សំបក) ៧៥‑ចំរៀក (សំបក) ៧៦‑ច្រេស (សំបក គ្រាប់ និងផ្កា) ៧៧‑ឆាំឆា (សំបក ផ្កា និងឫស) ៧៨‑ឆ្កែស្រែង (សំបក និងដើម) ៧៩‑ឆ្នាល់មាន់ (ឫស) ៨០‑ឆ្អឹងពស់ភ្នំ (ដើម) ៨១‑ដណ្ដើរស្វា (ដើម និងសំបក) ៨២‑ជណ្ដើរស្វាតូច (ដើម) ៨៣‑ជន្លង់ (ស្លឹក និងគ្រាប់) ៨៤‑ជន្លូស (ត្រួយ និងឫស) ៨៥‑ជើងគោផ្កាស (ស្លឹក) ៨៦‑ជំពូព្រែក (សំបក) ៨៧‑ជ្រៃក្រឹម (សំបក ឫស និងជ័រ) ៨៨‑ជ័យភ្លា (ស្លឹក និងដើម) ៨៩‑ឈាមអន្ទង់ (ជ័រ) ៩០‑ឈូករ័ត្នព្រៃ (ដើម) ៩១‑ឈើជ័រ (ស្លឹក) ៩២‑ឈើអែម (ស្លឹក និងសំបក) ៩៣‑ឈើកែវ (ស្លឹក និងផ្លែ) ៩៤‑ឈើថ្មលឿង (សំបក) ៩៥‑ឈើក្រុងស្វា (ដើម និងឫស) ៩៦‑ឈើរមាស់ (ជ័រ) ៩៧‑ឈើស្រូលក្រហម (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៩៨‑ឈើស (សំបក) ៩៩‑ឈើទាល (សំបក) ១០០‑ឈើទាលត្រាង (ឫស) ១០១‑ឈើទិព្វ (ឫស) ១០២‑ឈ្លិក (សំបក) ១០៣‑ញព្រៃ (ឫស) ១០៤‑ញក្លាយ (ស្លឹក និងឫស) ១០៥‑ញិញបាត (ស្លឹក និងផ្កា) ១០៦‑ដង្កោ (ផ្លែ) ១០៧‑ដង្ខឹម (ស្លឹក) ១០៨‑ដង្ហិត (ស្លឹក និងដើម) ១០៩‑ដង្ហិតខ្មោច (ស្លឹក និងគ្រាប់) ១១០‑ដកខឹម (ឫស) ១១១‑ដីប្លី (ផ្លែ) ១១២‑ដីសព្រៃ (មើម) ១១៣‑ដូងព្រះ (ស្លឹក និងសំបក) ១១៤‑ដូងស្បាត (ផ្កា និងឫស) ១១៥‑ដៃរហាត់ (ឫស) ១១៦‑ដៃទន់ (ស្លឹក គ្រាប់ និងឫស) ១១៧‑ដំរីប្រាំដក (ឫស) ១១៨‑ដោះគន់ (ស្លឹក គ្រាប់ និងឫស) ១១៩‑តាឡាត់ (គ្រាប់) ១២០‑ត្បាល់កិន (ស្លឹក សំបក និងគ្រាប់) ១២១‑ត្មោង (ស្លឹក និងឫស) ១២២‑ត្រាង (ជ័រ) ១២៣‑ត្រាំងកង់ (ដើម និងជ័រ) ១២៤‑ត្រដិត (ឫស) ១២៥‑ត្រចៀកក្រាញ់សមុទ្រ (ស្លឹក) ១២៦‑ត្រសៀត (ស្លឹក និងឫស) ១២៧‑ត្រថុក (មើម) ១២៨‑ត្រុំ (ឫស) ១២៩‑ត្រមូងសេក (សំបក) ១៣០‑ត្រមួច (ឫស) ១៣១‑ត្រុំព្រៃ (ស្លឹក និងដើម) ១៣២‑ត្រុំស្វា (ឫស) ១៣៣‑ត្រយ៉ង់ (ស្លឹក) ១៣៤‑ថ្កូវ (ដើម និងសំបក) ១៣៥‑ថ្ងាន់ (សំបក) ១៣៦‑ថ្នាំភ្នែក (ផ្លែ) ១៣៧‑ថ្មទាប់ (គ្រាប់) ១៣៨‑ថ្លើមទឹក (ស្លឹក និងឫស) ១៣៩‑ថ្លន (ជ័រ) ១៤០‑ទន្ទ្រានព្រៃ (ផ្លែ) ១៤១‑ទន្លាប់ទេស (ស្លឹក) ១៤២‑ទឹកដោះ (ភ្នែកមាន់) (ស្លឹក ដើម និងជ័រ) ១៤៣‑ទឹកដោះព្រៃ (ដើម ស្លឹក សំបក និងឫស) ១៤៤‑ទឹកដោះខ្លា (ជ័រ) ១៤៥‑ទេពីរូតូច (ស្លឹក និងដើម) ១៤៦‑ទំពាំងបាយជូរព្រៃ (ឫស) ១៤៧‑ទំពូ (ស្លឹក និងឫស) ១៤៨‑ទ្រាលស្វា (ឫស) ១៤៩‑ទ្រមែង (សំបក) ១៥០‑ទ្រនំកំភេម (ស្លឹក និងឫស) ១៥១‑ទ្រនំកំភេមតូច (ស្លឹក និងឫស) ១៥២‑ធ្នង់ (សំបក) ១៥៣‑ធ្នង់ឈាមមាន់ (ជ័រ និងឫស) ១៥៤‑ធ្មៃ (ស្លឹក និងឫស) ១៥៥‑ធ្មៃព្រៃ (ផ្កា) ១៥៦‑ធ្មេញត្រី (ដើម) ១៥៧‑ធ្លាយ (ឫស) ១៥៨‑នាងខ្មៅ (ស្លឹក និងឫស) ១៥៩‑នាងស (សំបក) ១៦០‑បញ្ញើក្អែក (ស្លឹក និងដើម) ១៦១‑បញ្ញើក្អែកធំ (ដើម) ១៦២‑បញ្ញើក្អែកគ្រប់ប្រភេទឈើ (ដើម) ១៦៣‑បង្ងល (ស្លឹក) ១៦៤‑បង្គី (ឫស) ១៦៥‑បន្លាក្បាលយក្ស (ដើម) ១៦៦‑បន្លាស្អិត (ផ្លែ និងគ្រាប់) ១៦៧‑បណ្ដូលពេជ្រ (ដើម និងឫស) ១៦៨‑ប៉ប្រើស (ឫស) ១៦៩‑ប៉ប្រក (ស្លឹក) ១៧០‑ប៉ាតព្រុម (ស្លឹក) ១៧១‑បាបាត (គ្រាប់ និងឫស) ១៧២‑បាតឃ្លោក (ស្លឹក និងគ្រាប់) ១៧៣‑បាយដំណើប (ផ្លែ) ១៧៤‑បាយក្រៀម (ឫស) ១៧៥‑បាយក្រៀមឈ្មោល (ស្លឹក) ១៧៦‑បាយក្ដាំង (ឫស) ១៧៧‑បាយម៉ាត (ស្លឹក) ១៧៨‑បូព្រឹក្ស (ដើម) ១៧៩‑បើស (ស្លឹក) ១៨០‑ប៉េប៉ោះស្រោម (ស្លឹក និងឫស) ១៨១‑បេង (សំបក) ១៨២‑ប្រមួយ (ឫស) ១៨៣‑ប្រភេញឈ្មោល (សំបក) ១៨៤‑ប្រម៉ោយដំរី (ស្លឹក ដើម និងឫស) ១៨៥‑ប្រង់សមុទ្រ (មើម) ១៨៦‑ប្រក់ផ្លែ (ស្លឹក ដើម និងឫស) ១៨៧‑ប្រសាកញី (សំបក) ១៨៨‑ប្រទាលបូស (សំបក និងឫស) ១៨៩‑ប្រោះស្វា (ស្លឹក និងមើម) ១៩០‑ផ្ចឹក (ផ្សិត) ១៩១‑ផ្ចឹក (សំបក) ១៩២‑ផ្ទី (មើម) ១៩៣‑ផ្ទក់ក្រហម (ដើម) ១៩៤‑ផ្ដៅស្វា (ដើម) ១៩៥‑ផ្ដៅស្វាស៊ីស្លឹក (ដើម) ១៩៦‑ផ្លាង (ស្លឹក និងដើម) ១៩៧‑ផ្អាវ (សំបក និងឫស) ១៩៨‑ពពាលខែឈ្មោល (សំបក) ១៩៩‑ពព្លាធំ (ស្លឹក សំបក និងឫស) ២០០‑ពពេល (សំបក) ២០១‑ពន្លៃ (មើម) ២០២‑ពភ្លា (ឫស) ២០៣‑ពង្រ (សំបក) ២០៤‑ពិកា (សំបក និងឫស) ២០៥‑ពីងចាប (ឫស) ២០៦‑ពុកឆ្មា (ស្លឹក និងដើម) ២០៧‑ពុកឆ្មារឈ្មោល (ឫស) ២០៨‑ពុលឯក (ដើម) ២០៩‑ពូចជូរ (ស្លឹក) ២១០‑ពុំពែន (សំបក) ២១១‑ពុំសែន (សំបក) ២១២‑ព្រាលខ្សាច់ (ឫស) ២១៣‑ព្រះភ្នៅ (សំបក) ២១៤‑ព្រះអន្លក់ (ស្លឹក និងឫស) ២១៥‑ព្រំបន្លា (ឫស) ២១៦‑ភឹកមន (ស្លឹក និងឫស) ២១៧‑ភ្ញៀវ (ដើម) ២១៨‑ភ្នៅ (ស្លឹក និងផ្លែ) ២១៩‑ភ្នែកព្រាប (ស្លឹក និងសំបក) ២២០‑ភ្លៅមាន់ (ឫស) ២២១‑ភ្លាំង (ស្លឹក) ២២២‑ភ្លងជូរ (ឃ្មាស) (ស្លឹក) ២២៣‑ភ្លូបាត (សំបក និងឫស) ២២៤‑ភ្លូធំ (សំបក) ២២៥‑មន្ត្រី ឬ ភ្លៅនាង (សំបក) ២២៦‑មុខឈ្នាង (ស្លឹក និងឫស) ២២៧‑មេកង (ឫស) ២២៨‑ម្កាក់ព្រៃ (សំបក និងជ័រ) ២២៩‑ម្ជុលពេជ្រ (ស្លឹក) ២៣០‑ម្ជុលប្រាក់ (ឫស) ២៣១‑ម្ជូរព្រឹក (គ្រាប់) ២៣២‑ម្ជូរព្រឹកព្រៃ (គ្រាប់) ២៣៣‑ម្រេចទន្សាយ (ស្លឹក) ២៣៤‑ម្រាមនាង (ដើម) ២៣៥‑ម្រះព្រៅភ្នំ (ប្រេង) ២៣៦‑ម្អមភ្នំ (ស្លឹក) ២៣៧‑រពាក់ (ឫស) ២៣៨‑រមៀតស (ឫស) ២៣៩‑រយោង (សំបក) ២៤០‑រង្គ (ជ័រ) ២៤១‑រកា (សំបក ផ្កា និងគ្រាប់) ២៤២‑រកាវារ (ស្លឹក) ២៤៣‑រលាយឈាម (ឫស) ២៤៤‑រលួយបាយ (ស្លឹក សំបក គ្រាប់ និងឫស) ២៤៥‑រាជដាស (ឫស) ២៤៦‑រាជឆ្កឹស (ឫស) ២៤៧‑រាក់បាត (ឫស) ២៤៨‑រៃទឹក (ដើម) ២៤៩‑រោគក្រហម (ដើម) ២៥០‑រោគស (ដើម) ២៥១‑រំចេកភ្នំ (ស្លឹក) ២៥២‑រំចេកសមុទ្រ (ស្លឹក) ២៥៣‑រំដេញមាស (ដើម និងឫស) ២៥៤‑រំយោលភ្នំ (ស្លឹក ផ្កា និងឫស) ២៥៥‑រំលាយស្នង (សំបក និងគ្រាប់) ២៥៦‑រាំង (ស្លឹក និងសំបក) ២៥៧‑រាំងទឹក (សំបក និងឫស) ២៥៨‑លាជផ្ទុះ (ស្លឹក និងឫស) ២៥៩‑លៀប (ជ័រ) ២៦០‑លំពាន់ (ឫស) ២៦១‑លំពស់ដែក (ឫស) ២៦២‑លាំងជៃ (ជ័រ) ២៦៣‑លាំងជ័យតូច (ឯស) ២៦៤‑ល្ពូ (ស្លឹក) ២៦៥‑ល្វាដី (ដើម និងឫស) ២៦៦‑ល្វាព្រៃ (ស្លឹក) ២៦៧២‑វល្លិក្រើក (ឫស) ២៦៨‑វល្លក្បុង (ដើម) ២៦៩‑វល្លិក្មាញ់ (ស្លឹក) ២៧០‑វល្លិកន្លើតចាស់ (ដើម) ២៧១‑វល្លិកំបោរ (ដើម) ២៧២‑វល្លិកំបោរភ្នំ (សំបក) ២៧៣‑វល្លិកួយ (ដើម) ២៧៤‑វល្លិក្រពាត់ឈ្នាង ២៧៥‑វល្លិក្រអោម (ស្លឹក) ២៧៦២‑វល្លិប្រាក់កាក់ ២៧៧‑វល្លិខ្សួស (ស្លឹក និងសំបក) ២៧៨‑វល្លិគុយ (ដើម និងជ័រ) ២៧៩‑វល្លិចារ (ស្លឹក និងដើម) ២៨០‑វល្លិចេកទុំ (ស្លឹក) ២៨១‑វល្លិឆ្នូតគ្រាប់ (ស្លឹក និងដើម) ២៨២‑វល្លិត្រោក (ឫស) ២៨៣‑វល្លិត្អើក (គ្រាប់) ២៨៤‑វល្លិត្រដិត (ដើម) ២៨៥‑វល្លិត្រស់ (សំបក និងឫស) ២៨៦‑វល្លិទៀន (ស្លឹក) ២៨៧‑វល្លិទាល់ព្រៃ (ស្លឹក) ២៨៨‑វល្លិទាល់ស៊ីស្លឹក (ស្លឹក) ២៨៩‑វល្លិធ្មេញត្រី (ស្លឹក) ២៩០‑វល្លិធ្មុងកញ្ចុះ (ស្លឹក) ២៩១‑វល្លិនោមដំរី (ជ័រ) ២៩២‑វល្លិផោម (ស្លឹក និងដើម) ២៩៣‑វល្លភ្លូ (ឫស) ២៩៤‑វល្លិមៀន (ស្លឹក) ២៩៥‑វល្លិម្ទេសព្រៃ (ផ្កា) ២៩៦‑វល្លិមាស (ដើម) ២៩៧‑វល្លិមហាមេឃ (ដើម) ២៩៨‑វល្លិរមៀតស (ដើម) ២៩៩‑វល្លិលីនដំរី (ដើម) ៣០០‑វល្លិស្នែងគោ (ឫស) ៣០១‑វល្លិស្រកាពង្រូល (ដើម និងឫស) ៣០២‑វល្លិឡែឡ (ដើម) ៣០៣‑វល្លិអង្កត់ (សំបក និងជ័រ) ៣០៤‑វល្លិអំពិល (គ្រាប់ និងឫស) ៣០៥‑សង្កែភ្លើង (សំបក) ៣០៦‑សណ្ដែកព្រៃ (ស្លឹក និងដើម) ៣០៧‑សណ្ដែកព្រៃសមុទ្រ (គ្រាប់) ៣០៨‑សណ្ដែកក្លិង្គ (គ្រាប់ និងស្លឹក) ៣០៩‑សក់សោះ (គ្រាប់) ៣១០‑សម្បុរល្វែង (សំបក) ៣១១‑សាគូចាម (ស្លឹក) ៣១២‑សាគូភ្នំ (ឫស) ៣១៣‑សាមសិប (ឫស និងមើម) ៣១៤‑សិរសាច (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៣១៥‑សិរមាន់ស (គ្រាប់) ៣១៦‑សុក្រំ (ផ្សិត) ៣១៧‑សុក្រំ (សំបក) ៣១៨‑សូភី (សំបក) ៣១៩‑សួស (ឫស) ៣២០‑សេដាព្រៃ (សំបក ឫស និងជ័រ) ៣២១‑សំព័រឈើ (ស្លឹក ផ្លែ សំបក ដើម និងឫស) ៣២២‑សំរោងស្វា (គ្រាប់) ៣២៣‑សំរក (ស្លឹក) ៣២៤‑ស្ដៅខ្មោច (ស្លឹក) ៣២៥‑ស្ដុកស្ដុរ (សំបក) ៣២៦‑ស្នោអំបោះ (ដើម) ៣២៧‑ស្នែងគោ (ឫស) ៣២៨‑ស្នែងក្របី (ស្លឹក) ៣២៩‑ស្នែងរំដួល (ស្លឹក ផ្កា និងឫស) ៣៣០‑ស្នាយដែល (ឫស) ៣៣១‑ស្បែង (ដើម) ៣៣២‑ស្បូវ (ឫស) ៣៣៣‑ស្ពង់ (សំបក) ៣៣៤‑ស្មៅភ្លើង (ដើម) ៣៣៥‑ស្មៅរៃទឹក ៣៣៦‑ស្មៅមមាំង (ដើម និងឫស) ៣៣៧‑ស្មៅផ្កាថ្ម ៣៣៨‑ស្មៅរាំងទឹក (ស្លឹក) ៣៣៩‑ស្មៅប្រម៉ាត់មនុស្ស (ដើម និងឫស) ៣៤០‑ស្មៅប្រម៉ាត់ថ្ម ៣៤១‑ស្មៅក្រជៀប (ឫស) ៣៤២‑ស្មៅស្មាច់ទឹក (ស្លឹក និងដើម) ៣៤៣‑ស្មៅសន្សើមដូច ៣៤៤‑ស្មៅត្មាតទន្ទ្រាន ៣៤៥‑ស្មៅទំពាំងបារាំង (ឫស) ៣៤៦‑ស្មែសៀម (សំបក និងឫស) ៣៤៧‑ស្មាច់ (ស្លឹក) ៣៤៨‑ស្មាក្របី (គ្រាប់) ៣៤៩‑ស្រងល់ (ឫស) ៣៥០‑ស្រល់ (ជ័រ) ៣៥១‑ស្រម៉ពិភេទក៍ (ផ្លែ) ៣៥២‑ស្រូលស (ជ័រ) ៣៥៣‑ស្លែង (សំបក និងគ្រាប់) ៣៥៤‑ស្លាប៉ាង (ស្លឹក) ៣៥៥‑ស្លាប៉ាងស្លឹកឆែក (ស្លឹក) ៣៥៦‑ស្វាយព្រៃ (សំបក) ៣៥៧‑ស្វាយកណ្ដុរ (សំបក) ៣៥៨‑ហង្សធំ (ឫស) ៣៥៩‑ហើមធំ (សំបក) ៣៦០‑អញ្ចាញ (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៣៦១‑អង្ក្រេមអង្ក្រំ (គ្រាប់ សំបក និងឫស) ៣៦២‑អង្គោល (ជ័រ) ៣៦៣‑អង្គោលបន្លា (ដើម និងជ័រ) ៣៦៤‑អង្រែដែក (ដើម) ៣៦៥‑អង្កាញ់ (ដើម) ៣៦៦‑អម្ពិលខ្សែ (ដើម) ៣៦៧‑អន្លុងស (ស្លឹក និងឫស) ៣៦៨‑អណ្ដាតគោ (ឫស) ៣៦៩‑អណ្ដាតឆ្កែ (ស្លឹក ផ្កា និងដើម) ៣៧០‑អន្ទង់ស (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៣៧១‑អន្ទង់ទាត់ (ឫស) ៣៧២‑អណ្ដូងព្រះ ៣៧៣‑អាវលាវ (ដើម និងសំបក) ៣៧៤‑អំបែងថ្ងៃ (សំបក និងឫស) ៣៧៥‑ឥសីផ្សំស្រេច (ស្លឹក ដើម និងឫស) ៣៧៦‑ឥន្ទនេល (ស្លឹក សំបក និងផ្លែ) ៣៧៧‑អនុផលឱសថសម្រាប់មនុស្សផ្សេងទៀត
ខ.ប្រើសម្រាប់បសុសត្វៈ ១‑ក្ដួច (មើម) ២‑ឈើទាល (សំបក) ៣‑បេង (សំបក) ៤‑រពាក់ (ឫស) ៥‑ស្ដៅភ្នំ (សំបក) ៦‑ស្មៅអណ្ដាតឆ្កែ ៧‑អំព្រំ (ស្លឹក) ៨‑អនុផលឱសថសម្រាប់បសុសត្វផ្សេងទៀត
October 1, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យ «កកិចកកុច»
«កកិចកកុច» ពាក្យនេះមានអត្ថន័យប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងពាក្យកិចកុកដែរ គឺបង្ករឿងហេតុដោយមានគំនិតក្រឡេចក្រឡុច ។
អាស្រ័យហេតុនេះ បរិវារស័ព្ទ «កកុច» អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ «កកុចដោយមានគំនិតក្រឡុចក្រឡេច» ពោលគឺ «កកិចដោយមានគំនិតក្រឡេចក្រឡុច» ។ អ្នកខ្លះប្រើពាក្យនេះថា «កកិចកកុក» ។
July 31, 2009
ស្វែងយល់ពាក្យឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍
តើពាក្យ “ប្រល័យពូជសាសន៍” មានប្រភពចេញមកពីណ ?
មុនសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ (១៩៣៩-១៩៤៥) ពាក្យឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍មិនទាន់មាននៅឡើយទេ ។ វាជាឧក្រិដ្ឋកម្មដែលមិនទាន់មានឈ្មោះ ។ ពាក្យប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមេធាវីម្នាក់ដែលយល់ថា ការប៉ុនប៉ងកម្ទេចជនជាតិជ្វីហ្វដោយរបបណាហ្ស៊ីអាល្លឺម៉ង់ គឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មដែលអាក្រក់ជាងការសម្លាប់ទៅទៀត ។
អនុសញ្ញាស្ដីពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៨ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបានបញ្ចប់ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តអនុសញ្ញាស្ដីពីការបង្ការ និងផ្ដន្ទាទោសឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ។ កម្ពុជា និងប្រទេសភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកបានចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញានេះ ។ អនុសញ្ញាទទួលស្គាល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ថា ជាឧក្រិដ្ឋកម្មមួយក្នុងចំណោមឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ។ គ្រប់ប្រទេសដែលចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញាបានធ្វើការការពារ និងដាក់ទោសអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ។
តើអ្វីជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ?
ជនណាម្នាក់បានប្រព្រឹត្ដអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅពេលដែលជននោះប្រព្រឹត្ដអំពើនោះដោយចេតនាបំផ្លាញក្រុមសាសនា ពូជសាសន៍ ជាតិពន្ធ ឬជនជាតិ ។ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍មិនចាំបាច់ថាត្រូវតែសំដៅទៅលើការបំផ្លាញក្រុមទាំងមូលនោះទេ គ្រាន់តែជាការកំណត់ទៅលើផ្នែកណាមួយនៃក្រុមដែលការខូចខាតរបស់ក្រុមនោះអាចគម្រាមកំហែងដល់ក្រុមទាំងមូល ក៏ជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដែរ ។
តើអ្វីជាសកម្មភាពប្រល័យពូជសាសន៍ ?
សកម្មភាពដែលត្រូវបានផ្ដន្ទាទោសជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅពេលដែលសកម្មភាពនោះត្រូវបានប្រព្រឹត្ដដោយចេតនាបំផ្លាញក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមដែលទទួលការការពារដែលទាំងនោះរួមមាន ៖
- ការសម្លាប់សមាជិកទាំងឡាយនៅក្នុងក្រុម
- ការបង្កការឈឺចាប់ និងខូចខាតជាដំណំខាងផ្នែករាងកាយ ឬផ្នែកសតិបញ្ញាដល់សមាជិកទាំងឡាយនៅក្នុងក្រុម ។ ការធ្វើបាបទៅលើផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្ដបែបនេះរួមមានៈ ការធ្វើទារុណកម្ម ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ការចាប់រំលោភ និងការប្រើអំពើហិង្សាលើផ្លូវភេទ ។
- ការបង្កឡើងនូវមហន្ដរាយចំពោះស្ថានភាពរស់នៅរបស់ក្រុមទាំងមូល ឬដោយផ្នែក ដូចជា កាត់បន្ថយធនធានដែលចាំបាច់សម្រាប់ការរស់រានមានជីវិតរបស់ក្រុម ដូចជា ទឹកស្អាត អាហារ សម្លៀកបំពាក់ ជម្រក ឬសេវាកម្មសុខាភិបាល ។ ឧទាហរណ៍ប្រហែលជារួមបញ្ចូលការដកហូតផលស្រូវ ឬអាហារ រារាំងមិនឱ្យផ្ដល់អាហារដល់អ្នកដែលត្រូវការ ឃុំខ្លួនប្រជាជននៅក្នុងជំរំ ឬជម្លៀសប្រជាជនចេញ ។
- ការចាត់វិធានការដោយចេតនាបង្ការមិនឱ្យមានកំណើតទារកនៅក្នុងក្រុម ដូចជាបង្ខំប្រជាជនធ្វើការរហូតមិនអាចមានកូន បង្ខំស្ដ្រីឱ្យពន្លូតកូន រំលោភស្ដ្រី ដូច្នេះក្រុមនេះនឹងមានកូនជាមួយក្រុមផ្សេងទៀត និងហាមប្រាមមិនឱ្យរៀបការ ។
- ការបញ្ជូនកូនក្មេងដោយបង្ខិតបង្ខំចេញពីក្រុមមួយទៅក្រុមមួយទៀត ដែលអាចអនុវត្ដដោយបង្ខំផ្ទាល់ ឬបំភ័យក្មេងៗដោយអំពើហិង្សា ឬការធ្វើបាបផ្សេងទៀត ។
តើអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ខុសពីការសម្លាប់ដោយរបៀបណា ?
អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ជាឧក្រិដ្ឋកម្មធ្ងន់ធ្ងរជាងការសម្លាប់ពីព្រោះវាតម្រូវថាជននោះត្រូវតែមានចេតនាអ្វីផ្សេងទៀតច្រើនជាងការសម្លាប់មនុស្ស ។ ដើម្បីប្រព្រឹត្ដអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ជននោះត្រូវតែសម្លាប់នរណាម្នាក់ដោយចេតនាបំផ្លាញសមាជិកក្រុមដែលទទួលបានការការពារ ។
ក្រុមដែលទទួលបានការការពារពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍
នៅពេលជនណាម្នាក់ប្រព្រឹត្ដអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ នៅពេលដែលជននោះប្រព្រឹត្ដអំពើនោះដោយចេតនាបំផ្លាញក្រុមមួយ ឬច្រើននៃក្រុមប្រជាជនដូចខាងក្រោម ៖
ក្រុមជនជាតិ ជាក្រុមបុគ្គលដែលអត្ដសញ្ញាណរបស់គេត្រូវបានកំណត់ដោយជាតិសាសន៍របស់ប្រទេស ឬសញ្ជាតិដើមរបស់ប្រទេសនោះ ។
ក្រុមជាតិពន្ធ ជាក្រុមបុគ្គលដែលអត្ដសញ្ញាណរបស់គេត្រូវបានកំណត់ដោយវប្បធម៌ ប្រពៃណី ភាសា និងកេរ្ដិ៍មរតកជាក់លាក់ណាមួយ ។
ក្រុមពូជសាសន៍ ជាក្រុមដែលមានចរិតលក្ខណៈ និងរូបរាងស្រដៀងគ្នា ដូចជាពណ៌សម្បុរ ស្បែក ទម្រង់ខ្លួន និងមុខ ។
ក្រុមសាសនា ជាក្រុមបុគ្គលដែលអត្ដសញ្ញាណត្រូវបានកំណត់ដោយការគោរពសាសនា ជំនឿ ទ្រឹស្ដី ការប្រតិបត្ដិ ឬការប្រារឰពិធីសាសនា ។
អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងខ្មែរក្រហម
អំពើឃោរឃៅភាគច្រើនដែលប្រព្រឹត្តដោយខ្មែរក្រហមមិនអាចហៅថាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍បានទេ ពីព្រោះខ្មែរក្រហមមានចេតនាបំផ្លាញសត្រូវនយោបាយ អ្នកមិនមែនជាតិពន្ធ ពូជសាសន៍ ឬសាសនាទេ ។ ប៉ុន្ដែអំពើខ្លះប្រហែលជាមានចេតនាបំផ្លាញក្រុមដែលទទួលការការពារ ដូចជា ព្រះសង្ឃ ឬជនជាតិចាម ដោយសារតែសាសនារបស់គេ និងប្រជាជនកម្ពុជា-វៀតណាមដោយសារជាតិពន្ធរបស់ពួកគេ ។
អាស្រ័យហេតុនេះ សមាជិកខ្លះរបស់ខ្មែរក្រហមដែលប្រឈមមុខនឹងការកាត់ក្ដីនៅអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជាអាចត្រូវបានកាត់ទោសពីបទប្រព្រឹត្ដអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ។ ការចោទប្រកាន់បែបនេះពិបាកនឹងលើកអំណះអំណាង ។
អំពើឃោរឃៅរបស់ខ្មែរក្រហមដែលប្រព្រឹត្តឡើងដោយហេតុផលនយោបាយ ឬដោយហេតុផលផ្សេងទៀតដែលមិនបានរាប់បញ្ចូលនៅក្នុងនិយមន័យអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ទំនងជាអាចយកមកចោទប្រកាន់ជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ។
ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ
ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិស្រដៀងនឹងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដែរ ប៉ុន្ដែអំពើទាំងនោះមិនចាំបាច់ជាការបំផ្លាញក្រុមដែលទទួលការការពារដោយចេតនាទេ ។ ប៉ុន្ដែ គេត្រូវតែប្រព្រឹត្ដសកម្មភាពដែលជាផ្នែកមួយនៃការវាយប្រហារជាប្រព័ន្ធ និងនៅគ្រប់ទីកន្លែងផ្ទាល់ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនស៊ីវិល ដូចដែលបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានៅអំឡុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ តាមផ្លូវច្បាប់ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិមិនសូវជាធ្ងន់ធ្ងរជាងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ទេ ហើយតែងតែងាយស្រួលក្នុងការលើកយកមកអះអាង ៕
ដោយ អង់ដ្រេ អូលីវី និង ហៀធឺ មូវេរូ
ទស្សនាវដ្ដីស្វែងរកការពិត លេខ១១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៩
អដ្ឋិធាតុជនរងគ្រោះក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
July 23, 2009
ខ្មែរមានជំនឿលើអ្នកម្នាងផ្ទះ
រូបចម្លាក់អ្នកម្នាងផ្ទះគ្រាប់ភ្នែកទាំងគូដាំពេជ្រត្រូវបានគេបំផ្លាញខ្វេះយកទៅបាត់ ។ ចម្លាក់នេះកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី១២នៃគ្រិស្តសករាជ
ខ្មែរមានជំនឿលើអ្នកម្នាងផ្ទះ
យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់លោកអគ្គលេខាធិការអង្គការចតុទិសសង្ឃដែលមានទីតាំងនៅពីខាងត្បូងសារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯកស្ថិតក្នុងភូមិព្រែកប្រណាក សង្កាត់ជើងឯក ខណ្ឌដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញបានឱ្យរស្មីកម្ពុជាដឹងថា ខ្មែរមានជំនឿលើអ្នកម្នាងផ្ទះជាប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់របស់ខ្លួនចាប់តាំងពីការកកើត និងកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាមកម្ល៉េះ ដូច្នេះវាមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ។
ការហៅពាក្យថា ជំនាងផ្ទះ របស់ខ្មែរកន្លងមកត្រូវបានលោក សឹង្ហ គា អគ្គលេខាធិការអង្គការចតុទិសសង្ឃបដិសេធថា វាពុំមានន័យសក្ដិសមទាល់តែសោះជាមួយនឹងមុខងាររបស់អ្នកម្នាងផ្ទះ ហើយក៏មិនមាននៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរផងដែរ (ប៉ុន្តែក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរអេឡិចត្រូនិចកំណែ២ មានពាក្យជំនាងផ្ទះនេះ ថែមទាំងមានការអត្ថាធិប្បាយយ៉ាងក្បោះក្បាយទៀតផង) ។
ទាក់ទិនទៅនឹងគតិបណ្ឌិតខ្មែរចំពោះអ្នកម្នាងផ្ទះ លោកអគ្គលេខាធិការបានឱ្យដឹងទៀតថា ផ្នត់គំនិតមនុស្សខ្មែរក្រៅពីខ្លួនរបស់គេដែលមានជីវិត និងព្រលឹង វត្ថុទាំងឡាយដែលនៅជុំវិញខ្លួនរបស់គេដែលគេគិតថាមានតម្លៃ គឺមានជីវិតដែរដែលទស្សនៈនេះមាននៅក្នុងលទ្ធិព្រលឹងនិយម ។ ការរចនាផ្ទះដែលនៅកំណត់បានថាជារបស់ខ្មែរ គឺសុទ្ធតែបង្កប់នូវមនោគមន៍អភិសុខុមលោក ។តួនាទីអ្នកម្នាងផ្ទះគឺជាធាតុមួយធ្វើឱ្យផ្ទះមានព្រលឹងមានជីវិត ពីព្រោះសក្ការៈដែលមានជីវិតតែងតែរក្សាជីវិតឱ្យគង់ផង ថែរក្សាមកខ្លួនផង (ផ្ទះ) ឱ្យគង់និងសុខដុមរមនាផង ។ ដូចនេះហើយវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិដែលនៅក្នុងផ្ទះ និងរួមទាំងផ្ទះផងត្រូវបានបុព្វបុរសខ្មែរកំណត់ថា មានព្រលឹងវិញ្ញាណដែលជាអ្នកការពារផ្ទះ និងជួយមនុស្សដែលជាម្ចាស់ឱ្យបានសេចក្ដីសុខ និងចម្រើនជឿនលឿន ។
មានចំណុចសំខាន់ៗពីរលោកអគ្គលេខាធិការក៏បានធ្វើការបកស្រាយយ៉ាងក្បោះក្បាយដូចខាងក្រោមថា ៖
ការបដិសណ្ឋិតអ្នកម្នាងផ្ទះ
បន្ទាប់ពីប្រុងគ្រឿងផ្ទះរួចរាល់ហើយ ព្រឹកដែលត្រូវលើកផ្ទះ អាចារ្យបង្គាប់ឱ្យជាងសែងឈើដែលជាមេដំបូលនោះមកសណ្ដូកតាមទិសផ្ទះ គឺពីកើតទៅលិច គល់ឈើត្រូវដាក់ខាងកើត និងកប់បន្ដិចផង រីឯចុងរបស់ឈើជាមេដំបូលត្រូវដាក់ខាងលិច ។ អាចារ្យបានយកអំបោះទៅជ្រលក់ទឹកលាយម្សៅរមៀត ។ រួចយកទៅចងចុងមេដំបូលនោះជាមួយនឹងការបន់ស្រន់ឧបកិច្ចយ៉ាងហ្មត់ចត់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ។ មេជាងធំបានកាត់ចុងមេដំបូលនោះបន្ដិចត្រងយកអាចម៍រណា និងចុងនោះបោះចូលក្នុងទឹកដោយឧបកិច្ចសុំសេចក្ដីសុខដល់ម្ចាស់ផ្ទះ និងសុំឱ្យជាងទាំងអស់ក្នុងបេសកកម្មលើកផ្ទះនេះបានសុខទាំងអស់គ្នា ។
នៅសសរកន្លោងអាចារ្យបានស្នើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះរកកូនចេក ឬអំពៅជាមួយនិងឆត្រ ខោអាវថ្មីៗ ក្រមាមកចងផ្អោបតាំងពីដំបូង ។ គ្រឿងសម្អាង និងសម្លៀកបំពាក់ស្ដ្រីទាំងនោះគឺសម្រាប់នារីភេទ នោះគឺអ្នកម្នាងផ្ទះនោះឯង ។ បន្ទាប់ពីការសាងសង់ផ្ទះរួចហើយម្ចាស់ផ្ទះត្រូវយកអំពៅ ឬដើមចេកទៅដាំនៅជ្រុងឦសាននៃគេហដ្ឋានថ្មីនោះ រីឯសម្លៀកបំពាក់នោះ អាចារ្យត្រូវស្នើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះស្ដ្រីយកទៅចង ឬស្លៀកពាក់ឱ្យសសរកន្លោងនោះ ព្រមទាំងលាបប្រេងម្សៅបាញ់ទឹកអប់ដាក់សសរនោះ ។ ក្នុងខណៈនេះទាំងអាចារ្យ និងម្ចាស់ផ្ទះបានអញ្ជើញដោយព្រះធម៌នមស្ការអញ្ជើញវិញ្ញាណព្រះម្នាងរបស់បុព្វបុរសក្នុងត្រកូលគ្រួសារនោះគ្រប់ៗជំនាន់ឱ្យមកសណ្ឋិតនៅក្នុងសសរផ្ទះនេះចាប់ពីពេលនេះតទៅ ។
មនុស្សទាំងអស់ដែលចូលរួមពិធីឡើងផ្ទះនេះសុទ្ធតែជួយបន្ទរនូវពាក្យអង្វរករដោយពាក្យល្អៗពីរោះដើម្បីឱ្យវិញ្ញាណភរិយានៃបុព្វបុរសនៃត្រកូលនៃគ្រួសារនេះឱ្យមកសណ្ឋិតនៅនឹងផ្ទះនេះជួយចម្រុងចម្រើនដល់គ្រួសារនេះ ។ ចាប់ពីពេលនេះតទៅអ្នកម្នាង ផ្ទះបានមកនៅសណ្ឋិតក្នុងផ្ទះដោយប្រាកដ ។ ក្នុងថ្ងៃនេះម្ចាស់ផ្ទះក៏បានរៀបចំចំណីអាហារ និងបង្អែមទឹកទទួលអ្នកម្នាងផ្ទះដោយតម្កល់ថាសអាហារក្បែរសសរនោះបែរមុខទៅរកជណ្ដើរ ។ រីឯសម្លៀកបំពាក់នោះគឺស្រេចតែលើសមត្ថភាពម្ចាស់ផ្ទះ បើធូរធារគឺសុទ្ធតែខោអាវល្អៗចំពោះស្ដ្រី ។ ម្យ៉ាងទៀតសម្លៀកបំពាក់ម្ចាស់ផ្ទះពីបុរាណពុំដែលយកចេញ គឺតែងតែផ្លាស់ប្ដូរឱ្យជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។
ខ្មែរមានជំនឿលើអ្នកម្នាងផ្ទះនោះមុតមាំណាស់ គេបានសង់កូនប្រាសាទតូចឬ អាសនៈមួយសម្រាប់តម្កល់ជាប់នឹងសសរផ្ទះ សម្រាប់រៀបចំពិធីសក្ការៈផ្សេងៗ ។ ម្ចាស់ផ្ទះតែងតែយកផ្លែឈើដំបូងដើមដៃដែលជាផល្លានុផលរបស់គេមកថ្វាយអ្នកម្នាងផ្ទះ ។ ផ្លែឈើ ឬផល្លានុផលទាំងនោះ គឺជ្រើសរើសយកតែផ្លែធំៗល្អៗជាងគេសម្រាប់រៀបចំដល់ “អ្នកម្នាងផ្ទះ” ។
គួរឱ្យសោកស្ដាយដែលទំនៀមទម្លាប់ដ៏ផូរផង់នេះបានសាបរលាបបន្ដិចម្ដងៗស្ទើរគ្មានដាន និងស្រាវជ្រាវ ។ ជិតមួយសតវត្សទៅនេះខ្មែរស្ទើរតែគ្មានព្រលឹង រហូតយកព្រលឹងអ្នកដទៃមកបញ្ចូលក្នុងរូបរបស់ខ្លួន តួយ៉ាងដូចជាការគោរពបូជាវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិក្នុងផ្ទះជាដើម គឺគ្មានអ្វីសក្ដិសមនឹងជាតិសាសន៍មួយនៅលើទឹកដីមួយឱ្យប្រាកដប្រជាឡើយ ។
ហេតុអ្វីបានជាតួអង្គទេវរូបថែរក្សាគេហដ្ឋានខ្មែរជាស្ដ្រីជាតិ ?
ពាក្យថាខ្មែរត្រូវបានបុព្វបុរសខ្មែរបកស្រាយនូវខ្លឹមសារយ៉ាងក្បោះក្បាយ ។ លោកសាស្ត្រាចារ្យ កេង វ៉ាន់សាក់ និងលោក ឈឹម ក្រសេម ហាក់យល់ស្របគ្នាថា សង្គមខ្មែរក្នុងសម័យបុព្វកាលគឺជាសង្គមមាតាធិបតេយ្យ គឺយកស្ដ្រីជាធំ ។ អ្វីៗដែលជាការគោរពអ្វីដែលជាទីពឹង និងអ្វីៗដែលជាធំខ្មែរហៅថា “មេ” គឺសំដៅទៅស្ដ្រីភេទដូចជាមេដៃ មេជើង និងមេដឹកនាំ មេដំបូលផ្ទះជាដើម ។ នេះជាការលើកតម្កើងស្ដ្រីដែលមានជាប់មករហូតដល់សព្វថ្ងៃដែលខ្មែរនៅប្រើ ដូចជា ម្ដាយឪពុក និងជីដូនជីតា គឺសុទ្ធតែដាក់ស្ដ្រីមុនទាំងអស់ទោះក្នុងការធ្វើដំណើរស្ដ្រីត្រូវដើរមុន ឬប្ដីដើរតាមក្រោយ ។ ពាក្យថា “ខ្មែរ” គឺមកពីផ្សំអក្សរ “ក” បញ្ចូលគ្នានឹងពាក្យមួយគឺ «ក+មេ» ។ ព្យញ្ជនៈ “ក” កាលណាដាក់នៅមុខពាក្យណាមួយនឹងធ្វើឲ្យពាក្យទាំងនោះកាន់តែមានន័យរន្ថាន់ឡើង ។ ពាក្យថា ក មេ មានន័យថាមេដ៏អស្ចារ្យ មេដ៏រុងរឿង ។ ការហៅប្រទេសនេះឈ្មោះ ក មេ រហូតក្លាយជា ក្មេរ ទៅជា ក្មែរ ឬ ខ្មែរ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ ឧទាហរណ៍បញ្ជាក់ពីពាក្យដែលមានអក្សរ “ក” ពីមុខ ដូចជា កូរទឹក បើថែម “ក” ពីមុខវាទៅជា កកូរទឹក កកាយដី គឺមានន័យស្ទួន ។
ទាក់ទងរវាងស្ដ្រីជាតិដែលជាអ្នកម្នាងផ្ទះខ្មែរនោះ នៅមានអំណះអំណាងជាច្រើនទៀតដែលនឹងបកស្រាយតាមលំដាប់លំដោយដែលមានន័យគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេហដ្ឋានខ្មែរ ដែលជនជាតិខ្មែរគួរតែស្វែងយល់ និងគួរដឹង ។ តាមការស្រាវជ្រាវរបស់លោក ហ្សាក់ ណេពត ដែលជាជនជាតិបារាំង បានបញ្ជាក់ថា ផ្ទះគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្ដ្រីគឺខុសគ្នាពីវត្ដជាកម្មសិទ្ធិរបស់បុរសភេទ គ្រាន់តែវត្ដហាមឃាត់ផ្នែកភេទប៉ុណ្ណោះ ។
ក្នុងសង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្នក្ដីក្រោយពេលរៀបការបុរស ត្រូវទៅនៅផ្ទះខាងស្រី បុរសត្រូវដេកនៅខាងស្ដាំ ភរិយាខ្លួនគឺក្នុងនាមជាអ្នកបម្រើ ឬអ្នកកន្ដៀត ។ នៅក្នុងបន្ទប់នោះបុរសមានតួនាទីគ្រាន់តែរួមភេទដើម្បីបង្កើតកូន ។ ប្រសិនបើប្រសូតបានកូនប្រុសគឺគេប្រដូចកូននោះទៅនឹងឪពុក ប្រសិនបើគ្រួសារនោះលែងលះគ្នា គឺកូនប្រុសបានទៅឪពុក កូនស្រីបានមកម្ដាយ ហើយជាម្ចាស់ផ្ទះនេះតកូនចៅរាប់តំណក៏មាន ។ មិនយូរប៉ុន្មានទៅនេះនារីខ្មែរក្រោយពីពេលចេញម្លប់ ឪពុកម្ដាយនាងតែងនាំនាងទៅចង្អុលបង្ហាញដីស្រែចម្ការ និងផ្ទះដែលត្រូវប្រគល់ឱ្យនាងក្រោយពេលរៀបការ ។ នៅភូមិគ្រួស ឃុំគ្រួស ស្រុករលៀប្អៀរ ខេត្ដកំពង់ឆ្នាំងសព្វថ្ងៃ នៅប្រកាន់យ៉ាងខ្ជាប់នូវទម្លាប់នេះ គឺមុនពេលរៀបការភាគីបុរសត្រូវសន្យាថា នឹងសង់ផ្ទះមួយឱ្យកូនក្រមុំមួយមុនសិនទើបរៀបការ ហើយផ្ទះនោះដាច់ខាតជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្ដ្រីនោះ ទោះបីបែកបាក់គ្នាក៏ដោយភាគីបុរសពុំអាចទាមទារយកវិញបានទេ ។
ស្ដ្រីខ្មែរដែលទទួលមរតកគេហដ្ឋាននោះខ្មែរហៅថា “មេខ្លូត” គឺស្ដ្រីដ៏ឧត្ដុងឧត្ដមប្រកបដោយឥស្សរភាពក្នុងគេហដ្ឋាននោះ ។ ខ្មែរនៅប្រើពាក្យថាខ្លូតចំពោះតែត្រសក់ត្រឡាច ដែលត្រលុកត្រលន់ល្អគួរឱ្យស្រឡាញ់ពេញចិត្ដគ្រប់គ្នា ។ នៅក្នុងគេហដ្ឋានខ្មែរនីមួយៗ ពិសេសនៅតាមជនបទគឺល្វែងខ្លះនៃផ្ទះគឺហាក់ដូចជាមានបម្រាមរឹង និងអាថ៌កំបាំង នោះគឺល្វែងដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្ដ្រីភេទ ។ ម្យ៉ាងទៀតសាច់ញាតិខាងមនុស្សស្រីគឺហាក់មានអាទិភាពជាងខាងប្ដី ។
សរុបសេចក្ដីមក អាទិភាពនៃការថែរក្សា និងបង្កើតសេចក្ដីសុភមង្គលក្នុងគេហដ្ឋានខ្មែរ គឺជាស្ដ្រីជាតិដែលយើងហៅថា “អ្នកម្នាងផ្ទះ” ។ ពាក្យថាអ្នកម្នាងផ្ទះគឺសំដៅលើស្ដ្រីភេទក្នុងត្រកូលឧត្ដម ឬស្ដេច ។ ការហៅថា ជីនាងផ្ទះ ឬជំនាងផ្ទះ គឺពុំមានន័យអ្វីទេ ឬបែរជាមានន័យផ្សេងទៅវិញ ។ ទោះក្នុងសង្គមមនុស្សក្ដី ប្រសិនបើហៅឈ្មោះ ឬសរសេរឈ្មោះរបស់នរណាម្នាក់ខុស ហើយត្រូវបានផ្ញើទៅឱ្យម្ចាស់ឈ្មោះនោះ គេឃើញថាខុសឈ្មោះ គេប្រកាន់ណាស់ដោយគេយល់ថារាប់អានម្ដេចកើតសូម្បីឈ្មោះគេពុំស្គាល់ផងនោះ ។
(ដកស្រង់ពីសារព័ត៌មានរស្មីកម្ពុជា)
